პოლონეთის პრეზიდენტმა, კაროლ ნავროცკიმ 19 თებერვალს ხელი მოაწერა კანონს, რომელიც უკრაინელი ლტოლვილებისთვის ადრე დაწესებულ სპეციალურ შეღავათებს აუქმებს. 5 მარტიდან, მათი იურიდიული სტატუსი პოლონეთში მცხოვრები სხვა მიგრანტების სტატუსს გაუთანაბრდება.
უკრაინის საზოგადოებრივი მაუწყებელი შეეცადა გაერკვია, თუ რა იცვლება პოლონეთში მყოფი უკრაინელი ლტოლვილებისთვის და როგორ იმუშავებს ახალი კანონი.
„დარწმუნებული ვარ, რომ ახალი კანონი ხელს შეუწყობს სახელმწიფო ფინანსების დაცვას, სისტემის ოპტიმიზებას და სამართლიანობის განცდას აღადგენს“, – განაცხადა ნავროცკიმ დოკუმენტზე ხელმოწერის შემდეგ.
მან ხაზი გაუსვა, რომ პოლონეთი უცვლელად უდგას მხარში უკრაინას „იმპერიული რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში“. ამასთან, პირობა დადო, რომ ქვეყანაში „უპირობო პრივილეგიების ეტაპს“ დაასრულებს. კანონი 2026 წლის 5 მარტს შევა ძალაში.
როგორ იყო აქამდე
„დახმარების შესახებ კანონი“ (სპეციალური კანონი) უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ შევიდა ძალაში. მან უკრაინელებისთვის ბინადრობის, დასაქმების, სოციალური შეღავათებისა და განათლების მიღების წესები გაამარტივა. ახალი კანონი კი ამ შეღავათების შეწყვეტას და ყველა უცხოელისთვის განკუთვნილ დროებითი დაცვის საერთო სისტემაში უკრაინელების ინტეგრაციას ითვალისწინებს.
თუმცა, წინა კანონით გათვალისწინებული ძირითადი მექანიზმები მთლიანად კი არ უქმდება, არამედ „უცხოელთათვის დაცვის მინიჭების შესახებ“ კანონში გადადის.
დოკუმენტი ასევე ახანგრძლივებს პოლონეთში ლეგალურად ყოფნის ვადას იმ ადამიანებისთვის, ვინც უკრაინა ომის გამო დატოვა და ვისაც ბინადრობის ნებართვა ომის გამო გაუხანგრძლივდა. მათ შეეძლებათ, ქვეყანაში თავიანთი ყოფნის ლეგალიზებაზე განაცხადი 2027 წლის 4 მარტამდე შეიტანონ.
რა შეიცვლება უკრაინელებისთვის
ლეგალური ბინადრობის მთავარი მტკიცებულება იქნება საიდენტიფიკაციო ნომერი PESEL UKR-ი. პოლონეთში შესვლიდან 30 დღის განმავლობაში მის მისაღებად განაცხადის არშეტანა დროებითი დაცვის დაკარგვას გამოიწვევს. რეგისტრაციის არგავლა ამ სტატუსზე დე-ფაქტო უარის თქმად იქნება მიჩნეული.
„და რაც ძალიან საინტერესოა – ეს სტატუსი მხოლოდ უკრაინის მოქალაქეებისთვის არ არის. მაგალითად, თუ ნორვეგიის (რომელიც ევროკავშირის წევრი ქვეყანა არ არის) მოქალაქე ომს გაექცევა და პოლონეთში დროებით დაცვას მიიღებს, PESEL UKR-ი მასაც მიენიჭება“, – ამბობს ფონდის, „უკრაინული სახლი ვარშავაში“, ექსპერტი, ალექსანდრე პესტრიკოვი.
უკრაინის საზოგადოებრივ მაუწყებელთან გაკეთებულ კომენტარში, მან ასევე აღნიშნა, რომ ის გადაწყვეტილებები, რომლებიც თავდაპირველად ექსკლუზიურად უკრაინელებისთვის შემუშავდა, ახლა ყველა იმ ადამიანზე ვრცელდება, ვინც დროებითი დაცვის ქვეშ იმყოფება.
„ჩვენ ამას ადრეც ვაკრიტიკებდით, რადგან „UKR“ მარკირების იდეა მაშინაც მიუღებელი იყო. ის ფოკუსირებულია არა იმაზე, რომ ადამიანი ომს გამოექცა, არამედ მის ეროვნებაზე. სამომავლო კონფლიქტების შემთხვევაში, ამან შესაძლოა კიდევ უფრო მეტი გაუგებრობა გამოიწვიოს. მაგრამ მოგვწონს ის თუ არა, ახალი სისტემა სწორედ ასეთი იქნება“, – განაცხადა პესტრიკოვმა.
ახალი კანონით დგინდება დროებითი დაცვის მინიჭებაზე უარის თქმის ან მისი გაუქმების საფუძვლები (მაგალითად, განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული, საფრთხე სახელმწიფოს უსაფრთხოებისთვის და სხვა).
უცხოელთა საქმეების ოფისის ხელმძღვანელის მიერ გაცემული ქაღალდის მოწმობები ელექტრონული ბარათით შეიცვლება. იდენტიფიცირება და ბინადრობა აპლიკაციის საშუალებით იქნება შესაძლებელი.
პესტრიკოვის თქმით, იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც უკვე იმყოფებიან პოლონეთში, პრაქტიკულად, არაფერი შეიცვლება. ისინი, ვისაც PESEL UKR-ი ჰქონდა და თავიანთი ლეგალური ყოფნის დასადასტურებლად Diia.pl აპლიკაციას იყენებდა (მაგალითად, პოლიციასთან ან ოფიციალურ პირებთან ურთიერთობის დროს), კვლავ იმავე დოკუმენტებით ისარგებლებენ.
„ხელახალი რეგისტრაცია არ მოხდება: 4 მარტის შემდეგ ხალხი რეალურად იგივე დოკუმენტებით და იგივე ფორმით გაიღვიძებს. მხოლოდ სამართლებრივი საფუძველი შეიცვლება – ეს დოკუმენტები მომავალში ახალ კანონმდებლობას დაეფუძნება. ეს არის მთავარი ცვლილება“, – განმარტავს პესტრიკოვი.
უცხოელთა საქმეების ოფისის მიერ გაცემული სოციალური დახმარება შემცირდება.
ოჯახის მიერ შემწეობის მიღების პირობები, რომლებიც ადრე სპეციალური კანონით იყო გათვალისწინებული, ძალაში დარჩება მათი მოქმედების ვადის ამოწურვამდე.
სამედიცინო სერვისებზე სრული წვდომა შეუნარჩუნდებათ:
- არასრულწლოვნებს;
- დასაქმებულებს;
- წამებისა და გაუპატიურების მსხვერპლებს;
- განსაკუთრებით მოწყვლად ჯგუფებს, რომლებიც კოლექტიურ ცენტრებში ცხოვრობენ.
ალექსანდრე პესტრიკოვი განმარტავს, რომ ახალმა წესებმა შესაძლოა ყველაზე მოწყვლად კატეგორიებს მძიმე დარტყმა მიაყენოს. თუ, მაგალითად, პენსიონერი გადაწყვეტს, რომ კოლექტიური განთავსების ცენტრი დატოვოს და საცხოვრებელი დამოუკიდებლად იქირაოს, მას სამედიცინო მომსახურების საფასურის გადახდა თავად მოუწევს. მსგავს სიტუაციაში შეიძლება აღმოჩნდნენ შშმ პირებიც.
მისივე თქმით, არასამთავრობო ორგანიზაციები ცდილობენ, ასეთ ადამიანებს იმ ცენტრებიდან გადმოსვლაში დაეხმარონ, რომლებიც ხშირად დიდი ქალაქებისა და სამედიცინო დაწესებულებებისგან მოშორებით მდებარეობენ და ყოველთვის არ აქვთ სათანადო პირობები. თუმცა, ცენტრის დატოვებისთვის მათი „ჯილდო“, რეალურად, უფასო ჯანდაცვის უფლების დაკარგვაა.
მიგრანტებისთვის განკუთვნილი ვებ-გვერდის ინფორმაციით, უკრაინელები, რომლებიც არ მუშაობენ, სამედიცინო დახმარებას იმავე პირობებით მიიღებენ, როგორც პოლონეთში მყოფი სხვა უმუშევარი უცხოელები, ანუ – ყველა სერვისის სრული დაფარვის გარანტია აღარ ექნებათ და სერვისების სრულ სპექტრზე წვდომაზე შეზღუდვები დაუწესდებათ.
საცხოვრებლითა და კვებით უზრუნველყოფის შეღავათი შეზღუდულია: არაუმეტეს 60 დღისა, პირველი შესვლიდან და არაუმეტეს 12 თვისა, გამომწვევი მოვლენის დაწყებიდან. სოციალური დაცვის სამინისტრომ, შესაძლოა, უზრუნველყოს კოლექტიური საცხოვრებელი და კვება მოწყვლადი ჯგუფებისთვის. ამ კატეგორიაში შედიან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები; პენსიონერები, რომლებიც პოლონურ პენსიას არ იღებენ და პოლონელი ნათესავები არ ჰყავთ; მარტოხელა დედები ერთ წლამდე ასაკის ბავშვებით და ბავშვთა სახლებში ან საოჯახო ტიპის მზრუნველობის სახლებში მცხოვრები ბავშვები.
„თუ ვინმე კიევიდან ან ფრონტისპირა ქალაქიდან მოდის და ამ კატეგორიებს არ მიეკუთვნება, ის მხოლოდ პოლონეთში ლეგალურად დარჩენის უფლებას მიიღებს და საცხოვრებლით ან სხვა ფორმით დამატებითი მხარდაჭერა აღარ იქნება“, – ამბობს პესტრიკოვი.
მისი თქმით, ეს ნიშნავს, რომ ლტოლვილთა უმრავლესობისთვის, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ კატეგორიებში არ შედიან, პოლონეთის სახელმწიფო მხოლოდ ბინადრობის ფორმალურ უფლებას უზრუნველყოფს, დამატებითი სოციალური ან საბინაო მხარდაჭერის გარეშე.
დამატებითი სასკოლო აქტივობების დაფინანსება, უფასო ტრანსპორტი, სტუდენტებისთვის ფინანსური დახმარება, მოსამზადებელი კლასები, პოლონური ენის დამატებითი გაკვეთილები, მასწავლებლებისთვის გაზრდილი ზეგანაკვეთური ლიმიტები და მასწავლებლის ასისტენტებისთვისა და ინტერკულტურული ასისტენტებისთვის პოლონური ენის ცოდნის ოფიციალური დადასტურების მოთხოვნის გაუქმება – ეს ყველაფერი მიმდინარე სასწავლო წლის ბოლომდე დარჩება ძალაში.
ამის შემდეგ, სკოლები მუშაობის ჩვეულებრივ რეჟიმს დაუბრუნდებიან.
კანონი ასევე ცვლის საერთაშორისო დაცვაზე განაცხადის შეტანის წესებს. თუ ადრე ამ უფლებაზე დროებითი შეზღუდვა არაუმეტეს 60 დღის განმავლობაში მოქმედებდა, ახლა მაქსიმალური ვადა 120 დღემდე იზრდება.
პესტრიკოვი ხაზს უსვამს, რომ ახალი წესების დასანერგად გარდამავალი პერიოდი არ დაწესდა – ისინი ძალაში 5 მარტს, შუაღამისას შევა.
„ეს იქნება შოკი ყველაზე სუსტი კატეგორიებისთვის, მათ შორის – პენსიონერებისა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის, რომლებიც უფასო სამედიცინო მომსახურებას დაკარგავენ“, – ამბობს ალექსანდრე პესტრიკოვი.
მისი თქმით, ზრდასრული ლტოლვილებისა და ბავშვების უმეტესობა ცვლილებებს თითქმის ვერ იგრძნობს, რადგან ისინი აქამდეც შეღავათებს სამუშაოს ან ბავშვების გამო იღებდნენ, და არა მათი ლტოლვილის სტატუსიდან გამომდინარე.
https://suspilne.media/1245594-u-polsi-skasovuut-specpilgi-dla-ukrainciv-so-zminue-novij-zakon-navrockogo/