აბუ-დაბიში (არაბთა გაერთიანებული საამიროები) უკრაინა-რუსეთის მოლაპარაკებების მეორე რაუნდი იწყება. ამ შეხვედაზე მთავარი განსახილველი საკითხი დონბასის სრულად დათმობის შესახებ მოსკოვის კატეგორიული მოთხოვნა იქნება. დონბასი არა მხოლოდ სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი რეგიონია, არამედ ევროპის უძვირფასეს ნედლეულის წყაროსაც წარმოადგენს.
ოფიციალურად, მოსკოვი დონბასში თავის ქმედებებს სტრატეგიული ან ეკონომიკური ინტერესებით არ ამართლებს. 2025 წლის დეკემბერში, საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა კიდევ ერთხელ გაიმეორა ადრინდელი მტკიცება, თითქოს, რუსეთს „სხვა გზა არ ჰქონდა“, გარდა იმისა, რომ „სამხრეთ-აღმოსავლეთ უკრაინაში მოსახლეობის დასაცავად სპეციალური სამხედრო ოპერაცია“ დაეწყო. ლავროვის თქმით, „კიევის რეჟიმისთვის“ დონბასის მცხოვრებლები „ურჩხულები, პირუტყვები და ტერორისტები“ არიან. თუმცა, ამ ბრალდებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არასდროს არსებობდა.
პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი ხშირად იშველიებს ისტორიას: „ეს ჩვენი ისტორიული ტერიტორიაა. რუსეთის შექმნიდან მოყოლებული, დონბასის რეგიონი ყოველთვის მისი ნაწილი იყო“.
დონბასი დანარჩენი უკრაინისგან დემოგრაფიულად საგრძნობლად განსხვავდება: 2014 წელს, ანუ ომის დაწყებამდე, აქაური მოსახლეობის უმრავლესობა რუსულად საუბრობდა, ხოლო დონეცკსა და ლუგანსკში მოსახლეობის თითქმის 40 პროცენტი ეთნიკურად რუსი იყო. მოსკოვი ამას ისტორიული კავშირების გამართლებისთვის იყენებს, თუმცა საერთაშორისო სამართლით, ეს ანექსიას არანაირად არ ამართლებს.
ნედლეულის საბადო აღმოსავლეთში
კვლევითი ცენტრების შეფასებით, უკრაინის ლითონის რესურსების დაახლოებით 40 პროცენტი რუსეთის მიერ კონტროლირებად ლუგანსკის, დონეცკისა და ზაპოროჟიეს რეგიონებში მოიპოვება. ევროკავშირის მიერ კრიტიკულად მნიშვნელოვნად მიჩნეული 34 მინერალიდან უკრაინას 22 გააჩნია – მათ შორის ლითიუმი, ტიტანი, გრაფიტი და იშვიათ მიწათა ლითონები. ეს ნედლეული აუცილებელია ბატარეების, ელექტრომობილების, სმარტფონებისა და ქარის ტურბინების წარმოებაში. უკრაინის უდიდესი ლითიუმის საბადოც – შევჩენკოს საბადო – დონეცკის ოლქში მდებარეობს.
ამ რესურსების სტრატეგიულ მნიშვნელობაზე მეტყველებს უკრაინასა და აშშ-ს შორის ნედლეულის შესახებ გაფორმებული საკამათო გარიგებაც. 2025 წლის აპრილის ბოლოს ხელმოწერილი შეთანხმება ამერიკული კომპანიებისთვის უკრაინულ მინერალებზე წვდომის მინიჭებას ითვალისწინებს. თუმცა, თუ დონბასი რუსეთს დარჩება, არა მხოლოდ უკრაინა, არამედ აშშ-ც დაკარგავს წვდომას ტერიტორიის იმ ნაწილზე, სადაც სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ნედლეული მოიპოვება.
სამხედრო რეალობა
ექსპერტების შეფასებით, რუსეთი ამჟამად მთლიანი დონბასის 80-90 პროცენტს აკონტროლებს. გავრცელებული ინფორმაციით, ლუგანსკის ოლქი თითქმის მთლიანად არის მოსკოვის მიერ ოკუპირებული. რუსულმა ჯარებმა დონეცკის ოლქის დაახლოებით 70 პროცენტი დაიკავეს. დარჩენილ ნაწილში, რომელიც ჯერ კიდევ უკრაინის კონტროლქვეშაა, სასტიკი ბრძოლები მიმდინარეობს. რუსები ნელა, მაგრამ მაინც წინ მიიწევენ. უკრაინელი სამხედრო ანალიტიკოსების თქმით, ამ ტერიტორიის დათმობა უკრაინისთვის მნიშვნელოვანი თავდაცვითი ბაზების დაკარგვას გამოიწვევს. ეს, შესაძლოა, დიდ სტრატეგიულ მინუსად იქცეს. მითუმეტეს, ბევრი მოელის, რომ სამშვიდობო შეთანხმების შემდეგაც კი, რუსეთმა, შესაძლოა, კვლავ განახორციელოს უკრაინაზე თავდასხმა.
„ფაინენშალ თაიმსის“ ცნობით, აშშ მოუწოდებს უკრაინას, უსაფრთხოების გარანტიების სანაცვლოდ, დონეცკის ოლქის დარჩენილი ნაწილი რუსეთს დაუთმოს. მთელი დონბასის დათმობას კრემლი შემდგომი მოლაპარაკებების „ფუნდამენტურ პირობად“ აყენებს.
ხუთ მილიონზე მეტი უკრაინელი ოკუპირებულ ტერიტორიებზე
რუსეთს უკრაინის დაახლოებით 20 პროცენტი აქვს ოკუპირებული. ამ ტერიტორიებზე, სავარაუდოდ, ხუთიდან ექვს მილიონამდე უკრაინელი ცხოვრობს. გასულ წელს პუტინმა გამოსცა განკარგულება, რომელიც იქ მყოფ ადამიანებს რუსული პასპორტის აღებას ავალდებულებს, ანუ უნდა მოხდეს ან მათი ნატურალიზაცია, ან – ტერიტორიის დატოვება. ადამიანის უფლებათა დაცვის ორგანიზაციების განცხადებით, ბევრი უკრაინელი რუს ოკუპანტებთან თანამშრომლობს არა რწმენის გამო, არამედ თავის გადასარჩენად. მიჩნეულია, რომ დონბასიდან რუსეთში უკვე მილიონზე მეტი ადამიანის დეპორტირება განხორციელდა.
უკრაინული წყაროების თანახმად, დონბასის რეგიონების ნაწილებში ინფრასტრუქტურა მასიურად არის განადგურებული: ბევრ ქალაქში საცხოვრებელი ფონდის 50 პროცენტზე მეტი დაზიანებული ან განადგურებულია. დაზიანებების გამო, რეგიონში საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მკვეთრად შეზღუდულია. მარიუპოლი, რომელიც ოდესღაც 400 ათასიანი ქალაქი იყო, როგორც ამბობენ, ათობით ათასამდე შემცირდა, ელექტროენერგიისა და წყლის გარეშე დარჩენილ ბინებში კი, ძირითადად, ხანდაზმული ადამიანები ცხოვრობენ.
2022 წლის სექტემბერში, რუსეთმა, დონბასის გარდა, საერთაშორისო სამართლის დარღვევით, ზაპოროჟიესა და ხერსონის ოლქების ანექსიაც მოახდინა, თუმცა ამ ტერიტორიებს სრულად მაინც ვერ აკონტროლებს – რუსული ძალების კონტროლს დაახლოებით 70 პროცენტი ექვემდებარება. აბუ-დაბის მოლაპარაკებებზე ფრონტის დღევანდელი ხაზის საზღვრად აღიარებაც განიხილება.
ყირიმი: წითელი ხაზი ორივე მხარისთვის
ყირიმის ნახევარკუნძული, რომლის ანექსიაც რუსეთმა 2014 წელს საერთაშორისო სამართლის დარღვევით მოახდინა, კონფლიქტის ორივე მხარის აზრით, განხილვას არ ექვემდებარება. ყირიმის ანექსია კიევს არასდროს უღიარებია, რომელიც ხაზგასმით აცხადებს, რომ უკრაინის კონსტიტუციისა და საერთაშორისო სამართლის თანახმად, ნახევარკუნძული მას ეკუთვნის, მოსკოვი კი ყირიმს რუსეთის ტერიტორიად მიიჩნევს და, შესაბამისად, მოლაპარაკებების საგნად არ განიხილავს.
დაპყრობის დროის საკითხია?
ომის შემსწავლელი ინსტიტუტის (ISW) ვარაუდით, თუ მოვლენები იგივე ტემპით განვითარდება, მთლიანი დონბასის დაპყრობა რუსეთმა, შესაძლოა, 2027 წლის აგვისტოსთვის შეძლოს. აქედან გამომდინარე, მოსკოვი, სავარაუდოდ იმაზე დებს ფსონს, რომ სამშვიდობო შეთანხმება მას რეგიონის გაცილებით ადრე გაკონტროლების საშუალებას მისცემს.
https://www.br.de/nachrichten/deutschland-welt/gebietsabtretungen-warum-putin-unbedingt-den-donbass-will,V9mUoOj