ვაშინგტონში დაფუძნებული „სტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის“ (CSIS) მიერ ჩატარებული კვლევის თანახმად, უკრაინაში ომის დაწყებიდან დღემდე, სავარაუდოდ, 2-მილიონამდე ჯარისკაცი დაიღუპა, დაიჭრა ან უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. ანალიტიკური ცენტრის მონაცემებით, უკრაინის მხარის დანაკარგები 600 000, ხოლო რუსეთის მხარის – 1,2 მილიონ მებრძოლს შეადგენს.
„ამხელა დანაკარგები მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ არცერთ დიდ სახელმწიფოს არ განუცდია“, – ნათქვამია კვლევაში. ეს მართლაც შთამბეჭდავი სტატისტიკური მონაცემებია იმის გათვალისწინებითაც, რომ ორივე მხარე საკუთარ კომუნიკაციას მკაცრად აკონტროლებს და ინფორმაციის მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილი ჟონავს.
უკრაინის მხარემ 55-დან 140 ათასამდე ჯარისკაცი დაკარგა
4 თებერვალს, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ France 2-თან საუბრისას განაცხადა, რომ ფრონტზე 55 000 უკრაინელი ჯარისკაცი დაიღუპა. ამ ოფიციალურ ციფრს სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ – რეალური მაჩვენებელი ბევრად მეტია. იანვრის ბოლოს, CSIS-მა დაითვალა, რომ კონფლიქტის დაწყებიდან დღემდე 100 000-დან 140 000-მდე უკრაინელი ჯარისკაცი დაიღუპა.
რატომ არის ასეთი დიდი სხვაობა რიცხვებში? უკრაინის მთავრობა, ძირითადად, ბრძოლის ველზე გარდაცვალების „დადასტურებული“ შემთხვევების ჯამურ რაოდენობას აქვეყნებს, დამოუკიდებელი შემფასებლები კი უგზო-უკვლოდ დაკარგულ ან სამედიცინო ევაკუაციის შემდეგ დაღუპულ ჯარისკაცებსაც აღრიცხავენ. „დაღუპულთა გარკვეული ნაწილი ასევე გამორჩენელია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც შეტევა მიმდინარეობს. სანამ ცხედარი არ მოიძებნება, მის დაღუპვა დადასტურებულელად არ მიიჩნევა“, – განმარტავს უკრაინის არმიის გენერალი, დომინიკ ტრინკანი. დიდ სხვაობას საკომუნიკაციო სტრატეგიაც განაპირობებს: უსაფრთხოების, მორალური და დიპლომატიური მიზეზების გამო, უკრაინის ხელისუფლება სრულ მონაცემებს ან რეალური დროის მონაცემებს ყოველთვის არ აქვეყნებს.
რუსეთის მხარემ 325 000-მდე ჯარისკაცი დაკარგა
უკრაინაში შეჭრის პირველი თვეების შემდეგ, რუსეთს თავისი სამხედრო დანაკარგების შესახებ რეგულარული ანგარიში აღარ გამოუქვეყნებია. ბოლო ოფიციალური მონაცემები 2022 წლის სექტემბრით თარიღდება, როდესაც რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ 6 000-ზე ნაკლები დაღუპული მებრძოლის შესახებ განაცხადა, რაც, საერთაშორისო ანალიტიკოსების აზრით, ძალიან შემცირებული ციფრია.
დიდი ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტროს მონაცემების თანახმად, რუსულმა ძალებმა 2025 წელს, დაღუპულებისა და დაჭრილების სახით, დაახლოებით 415 000 ადამიანი დაკარგეს, რაც დღეში საშუალოდ დაახლოებით 1 130 ადამიანს შეადგენს. ამასთან, ეს არის დაზვერვის შეფასებები და არა სახელობითი მონაცემები.
საერთაშორისო და სტრატეგიული კვლევების ცენტრი კი ვარაუდობს, რომ 2022 წლის თებერვლიდან 2025 წლის დეკემბრამდე ბრძოლის ველზე 275 000-დან 325 000-მდე რუსი ჯარისკაცი დაიღუპა.
რეკრუტირების სხვადასხვა სტრატეგია
უკრაინის ხელისუფლება, თავისი შეიარაღებული ძალების შესავსებად, მასობრივ მობილიზაციას მიმართავს. 18 წლის ასაკიდან ყველა ახალგაზრდა მამაკაცი სამხედრო ვალდებულებების შესრულებას ექვემდებარება. 2024 წელს მობილიზაციის ასაკი 27-დან 25 წლამდე შემცირდა. „უკრაინამ გადაწყვიტა, 25 წლამდე ახალგაზრდები არ გაიწვიოს. ეს არის პრევენციული ზომა, რათა მომავალში ქვეყანამ გადატვირთვა მოახერხოს, მაგრამ დღეს ეს, ცოცხალი ძალის რაოდენობის კუთხით, პრობლემას ქმნის უკრაინის არმიაში“, – აცხადებს გენერალი ტრინკანი.
ქვეყანა ასევე აგრძელებს მოხალისეობის ხელშეწყობას, რასაც ტერიტორიულ თავდაცვასა და ეროვნულ გადარჩენაზე ორიენტირებული საკომუნიკაციო კამპანიებით ცდილობს. მოხალისეთათვის შეთავაზებულია მაღალი პრემიები და გაზრდილი ხელფასები, განსაკუთრებით – საბრძლო ქვედანაყოფებში სამსახურისთვის.
ამასთან, უკრაინა დიდი ხანია იღებს უცხოელ მოხალისეებს საერთაშორისო ლეგიონის მეშვეობით, რომელიც რეგულარულ არმიაშია ინტეგრირებული. პოლკი, რომელიც კიევმა ახლახან დაშალა, მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან ჩამოსულ ათასობით მოხალისეს აერთიანებდა. მათ შორის, იყო მინიმუმ ოცდაათი ბელგიელი.
რუსეთი, თავისი ძალების შესავსებათ, მეთოდების კომბინაციას მიმართავს. მოსკოვი, უპირველეს ყოვლისა, სავალდებულო გაწვევას ეყრდნობა. ეს არის იძულებითი, მაგრამ რეკრუტირების კანონიერი ფორმა, რომელსაც ყოველწლიურად 18-დან 30 წლამდე ასაკის გარკვეული რაოდენობის მამაკაცები ექვემდებარებიან. მათი ფრონტზე გაგზავნა ნებისმიერ დროს შეიძლება. თავიდან გაწვევა ყოველ ექვს თვეში ერთხელ ხდებოდა, ახლა კი ყოველთვიურად ტარდება. გასული წლის 1 ოქტომბრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით, სამხედრო სამსახურში 135 000 ახალგაზრდა მამაკაცი გაიწვიეს, რაც ბოლო წლების რეკორდია.
კრემლი, მოხალისეების მოსაზიდად, ასევე დიდ იმედებს ამყარებს მზარდ ფინანსურ სტიმულირებაზე, რაც მაღალ პრემიებსა და ხელფასებში გამოიხატება. მოხალისეებს პირველ წელს 52 000 ევრომდე გამომუშავება შეუძლიათ. კიდევ ერთი დაპირება – სიკვდილის შემთხვევაში, სახელმწიფო მებრძოლის ოჯახს 12 მილიონ რუბლამდე, ანუ 120 000 ევროს გადაუხდის.
მოსკოვი ნაწილობრივ მობილიზაციებსაც ატარებს. ეს შეეხება გარკვეულ რეგიონებსა და სოციალურ კატეგორიებს, როგორც წესი, მათ, ვინც დიდი ურბანული ცენტრებიდან მოშორებით არიან. ეს ადამიანები, ძირითადად, სამხედრო გამოცდილების მქონე უფროსი ასაკის რეზერვისტებს წარმოადგენენ. გენერალი ტრინკანი დასძენს: „ომის დასაწყისში ეს აღმოსავლეთ საზღვრებთან ახლოს მდებარე ტერიტორიების მოსახლეობა იყო, შემდეგ ამას ციხეებშიც დაემატა. შედეგები მნიშვნელოვანი, მაგრამ დამანგრეველი გამოდგა, რადგან პატიმრებს ფრონტზე, ფაქტობრივად, საზარბაზნე ხორცად იყენებდნენ“.
დაბოლოს, რუსეთი ეყრდნობა გასამხედროებულ და დაქირავებულ ჯგუფებს, რომლებიც ჯართან არიან ინტეგრირებულნი ან რეგულარული არმიის მხარდასაჭერად გამოიყენება. ბრძოლის ველზე განცდილი დანაკარგების კომპენსაციის მიზნით, ვლადიმერ პუტინმა ახლახან მოაწერა ხელი დეკრეტს, რომელიც რეკრუტირებების გაფართოებას ისახავს მიზნად. ამაში, ძირითადად, ის ადამიანები მოაზრებიან, რომლებიც ქვეყანაში აზიიდან ან აფრიკიდან შემოდიან, სადაც რუსეთს დიდი გავლენა აქვს. მათი ინტეგრირება საკმაოდ სწრაფად ხდება. ამის გამო, მოსკოვს არაკეთილსინდისიერი მეთოდების გამოყენებაში ადანაშაულებენ. ინდოეთიდან, კენიიდან და სხვა მსგავსი ქვეყნებიდან ჩამოსული მამაკაცები აცხადებენ, რომ ისინი რუსეთში დასაქმების ცრუ დაპირებებით შეიტყუეს.
სამომავლო პერსპექტივები
ორი მხარის, რუსეთისა და უკრაინის, სამხედრო ამბიციები ერთმანეთისგან რადიკალურად განსხვავდება. რუსეთი უპირატესობას ანიჭებს გამოფიტვის ტაქტიკას, რომელიც ბრძოლის ველს ბევრად სცდება. მოსკოვი აძლიერებს დრონებითა და რაკეტებით თავდასხმებს უკრაინის ტერიტორიაზე არსებულ სამოქალაქო და სტრატეგიულ ობიექტებზე: ელექტროქსელებზე, ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე, ლოჯისტიკურ ცენტრებსა და მომარაგების მარშრუტებზე.
ასეთი ტაქტიკის მიზანი ნათელია: მტრის ზურგის სამუდამოდ დასუსტება, დეფიციტის გამოწვევა, დაღლილობის შექმნა და მოსახლეობის მორალურად განადგურება. ამ გზით კრემლი იმედოვნებს, რომ კიევზე ზეწოლა მხოლოდ ფრონტიდან კი არა, არამედ თავად უკრაინული საზოგადოებიდანაც გაძლიერდება, რის გამოც მშვიდობიან მოსახლეობა ხელისუფლებას დათმობებზე, ან სულაც კაპიტულაციაზე წასვლას მოსთხოვს. ეს სტრატეგია გადამწყვეტ გარღვევაზე ნაკლებად არის გათვლილი და უფრო მეტად გრძელვადიან პერსპექტივაში თანდათანობით გამოფიტვაზეა გამიზნული.
კიევის მთავარი მიზანია, ფრონტის ხაზი შეინარჩუნოს და რუსული თავდასხმები შეაკავოს, ამავდროულად მოწინააღმდეგეს მაქსიმალური დანაკარგი მიაყენოს. დღეს უკრაინის არმია, ძირითადად, თავდაცვით პოზიციაშია, რაც მას საშუალებას აძლევს, თავისი ადამიანური დანაკარგები მაქსიმალურად შეამციროს და რუსული არმია ძვირადღირებული თავდასხმების აუცილებლობის წინაშე დააყენოს.
„ისინი, ვინც უტევენ, უფრო მეტად არიან საფრთხის ქვეშ, ვიდრე ისინი, ვინც თავს იცავენ“, – აჯამებს დომინიკ ტრინკანი. გარკვეულწილად, სწორედ ასეთი ტაქტიკა განაპირობებს მსხვერპლთა რაოდენობაში დიდ სხვაობას: რუსეთი, თავისი შეტევითი სტრატეგიიდან გამომდინარე, ადამიანური ძალის თვალსაზრისით, უფრო მაღალ ფასს იხდის.
რუსეთს ჯერ კიდევ გააჩნია მნიშვნელოვანი ადამიანური რესურსი, მაგრამ რეკრუტირების კონტიგენტი სულ უფრო ეზღუდება, სოციალური ხარჯების ტვირთი კი უმძიმდება. უკრაინა, თავის მხრივ, დიდად არის დამოკიდებული დასავლურ სამხედრო მხარდაჭერაზე, როგორც თავისი თავდაცვითი შესაძლებლობების შესანარჩუნებლად, ასევე რუსეთის სიღრმეში მდებარე ინფრასტრუქტურაზე დარტყმების მისაყენებლად. „ჩვენ ვიცით, რომ უკრაინელებს სურთ ბრძოლის დასრულება, მაგრამ არა ისე, როგორც ამას რუსები ითხოვონ – დავთმოთ ტერიტორიები, რომელთა აღებაც მათ ვერ მოახერხეს“, – დასძენს უკრაინელი გენერალი. რუსეთის პრიორიტეტი დონეცკისა და ლუგანსკის ოლქებზე სრული კონტროლის მოპოვებაა.
https://www.rtbf.be/article/guerre-en-ukraine-quatre-ans-apres-l-invasion-de-la-russie-des-pertes-massives-et-une-issue-incertaine-11677822