“ოპოზიციური აქტივიზმის (ბაბლი, აკაცუკები, მარშისტები) ერთ-ერთი საყრდენი კონცეფციაა, რომ ადამიანის პროფესიას ფასი არ აქვს, თუ ის განმსჭვალული არ არის “მოქალაქეობრივი თვითშეგნებით” და საკუთარ საქონელსა და მომსახურებაში მჭიდროდ არ ჩართავს “ღირებულებებისა და ფასეულობისთვის ბრძოლას”, – ამის შესახებ თბილისის საკრებულოს წევრი, გურამ ნიკოლაშვილი სოციალურ ქსელში წერს.
მისი თქმით, “ქართველ მწერალთაგან განსაკუთრებით მოშურნემ, ლაშა ბუღაძემ “ბუღი დააყენა” და შემოგვთავაზა წიგნი-აქტივიზმი, რომლის მარკეტინგულ ფრომოუშენსაც მიჰყო ხელი და ხან ციხეში გააგზავნა, ხან “ყდის შებღალვაზე აბღავლდა”.
“მაგალითად – შეგიკვეთეს ყავა. თუ ჩაფურთხებას ვერ ახერხებ, ის მაინც უნდა შეძლო რომ ფულის გამორთმევის მომენტში კლიენტს შეახსენო ვინაა ამ ქვეყანაში ოკუპანტი, სად გაჟონა და ა.შ. მენიუ გრძელია. ეს რომ ყავის გამყიდველს მოეთხოვება, წარმოგიდგენიათ რამდენი მოეთხოვება მწერალს – ადამიანთა სულის მგზნებარე ინჟინერს?
ქართველ მწერალთაგან განსაკუთრებით მოშურნემაც ბუღი დააყენა და შემოგვთავაზა წიგნი-აქტივიზმი, წიგნი-ჯორჯორველი, წიგნი უცილობლად საკითხავი და მის მარკეტინგულ ფრომოუშენსაც მიჰყო ხელი – ხან ციხეს გააგზავნა ნუგეშად, ხან ყდის შებღალვაზე აბღავლდა.
ვისარგებლოთ უახლესი ტექნოლოგიური მიღწევით, ანუ ხელოვნური ინტელექტით იმისათვის, რომ ჩვენი ცხოვრების ძვირფასი წუთები არ დავხარჯოთ მაკულატურის კითხვასა და მსჯელობა-ჭინთვაში.
ლაშა ბუღაძის „დამკვირვებელი“ პოლიტიკური დისტოპიაა – თანამედროვე საქართველოს შესაძლო, უკიდურესად გამუქებული მომავლის სურათი.
რომანის მოქმედება დაახლოებით 24 წლის შემდეგ ვითარდება. საქართველო, როგორც სახელმწიფო, ფაქტობრივად აღარ არსებობს: ის დაყოფილია სხვადასხვა ზონად, თბილისი გვირაბების ქალაქადაა ქცეული, მოსახლეობის დიდი ნაწილი ემიგრაციაშია, დარჩენილი საზოგადოება კი დესპოტური მმართველობის, იზოლაციისა და ხანგრძლივი პროპაგანდის შედეგად მთლიანად გარდაქმნილია.
ქვეყანას თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში მართავდა ავტორიტარული ფიგურა, რომელსაც ტექსტში „ბაბას“ უწოდებენ. მოგვიანებით იგი თითქოს „ზეცად ამაღლდა“, მაგრამ მის გარშემო შექმნილი კულტი კვლავ მოქმედებს. რეჟიმი არჩევნებს აუქმებს, რადგან პოლიტიკური მეტოქეობა მავნე და სახიფათო მოვლენადაა გამოცხადებული.
მთავარი გმირი ემიგრაციიდან 24 წლის შემდეგ ბრუნდება. იგი საქართველოში საერთაშორისო დამკვირვებლის სტატუსით ჩამოდის, რადგან რეჟიმი უცნაურ რეფერენდუმს – „არჩევნების არჩევნებს“ – ნიშნავს. ხალხმა უნდა უპასუხოს არა იმას, ვინ უნდა მართოს ქვეყანა, არამედ საერთოდ სურს თუ არა, მომავალში არჩევნები ტარდებოდეს.
დამკვირვებლებად მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში გაფანტულ ქართველებს იწვევენ. დაბრუნებულთათვის ძველი სამშობლო თითქმის ამოუცნობია:
* საქართველო „ქვეყნის ნარჩენად“ არის ქცეული;
* ემიგრანტები და დარჩენილი მოსახლეობა ერთმანეთს თანამემამულეებად ვეღარ აღიქვამენ;
* ენაც კი შეცვლილია და განსხვავებულად ჟღერს;
* საზოგადოებაში წაშლილია წარმოდგენა პოლიტიკურ არჩევანზე;
* ბელადის კულტი რელიგიის მსგავს სისტემადაა ჩამოყალიბებული;
* ადამიანები იმდენად შეეგუვნენ უცვლელობას, რომ თავისუფლებას საფრთხედ აღიქვამენ.
ფინალში ოფიციალურად ცხადდება, რომ მოსახლეობის 98 პროცენტმა არჩევნების ჩატარებას უარი უთხრა. ერთ-ერთ უბანზე რეალურად მხოლოდ რამდენიმე ადამიანი მიდის, მაგრამ ოქმში 84 ხმა ჩნდება და ყველა ხმა „არაა“. ამით ავტორი აჩვენებს, რომ რეფერენდუმი თავიდანვე თეატრალური წარმოდგენაა: ხალხს ფორმალურად ეკითხებიან არჩევანის შესახებ, სინამდვილეში კი შედეგი წინასწარ არის დაწერილი.
რომანის მთავარი თემა მხოლოდ გაყალბებული არჩევნები არ არის. უფრო ღრმა კითხვაა: რა ემართება საზოგადოებას, როდესაც ავტორიტარული რეჟიმი იმდენ ხანს გრძელდება, რომ ადამიანებს თავისუფლების სურვილიც ეკარგებათ? დესპოტს უკვე აღარ სჭირდება მხოლოდ ძალადობა – რეჟიმის მთავარი საყრდენი ხდება შეგუება, მეხსიერების დაკარგვა და საზოგადოების მიერ საკუთარი უუფლებობის ნებაყოფლობითი მიღება.
სათაური „დამკვირვებელიც“ ირონიულია. მთავარი გმირი თითქოს არჩევნებს აკვირდება, მაგრამ რეალურად აკვირდება საკუთარი ქვეყნის გაქრობას და ამავე დროს აღმოაჩენს დამკვირვებლის უძლურებას: იგი ხედავს ყველაფერს, თუმცა პროცესის შეცვლა აღარ შეუძლია.
მართალია, მოქმედება მომავალშია გადატანილი, მაგრამ წიგნი აშკარად ეხმაურება 2024 წლის შემდგომ ქართულ პოლიტიკურ რეალობას – ავტორის მიხედვით ემიგრაციის „მესამე ტალღის“ ათვლა სწორედ 2024 წლიდან იწყება. ამიტომ ეს არა უბრალოდ ფანტასტიკური მომავალი, არამედ დღევანდელი პოლიტიკური შიშების სატირული და შავბნელი პროექციაა. გამომცემლობაც მას „შავბნელ სარკედ“ აღწერს და არა ჩვეულებრივ დისტოპიად”, – წერს ნიკოლაშვილი.