გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია (გაერო) ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ფინანსური კრიზისის წინაშე დგას. ამის მიზეზი ის არის, რომ მისი ორი უმსხვილესი დონორი – ამერიკის შეერთებული შტატები და ჩინეთი- სავალდებულო შენატანების გადახდას აგვიანებენ. დავალიანების საერთო მოცულობამ უკვე 5,6 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა.
ოფიციალური დოკუმენტაციის თანახმად, ამერიკის შეერთებულ შტატებს დაახლოებით 4,3 მილიარდი დოლარი მართებს. აქედან თითქმის 2 მილიარდი დოლარი გაერო-ს რეგულარულ ბიუჯეტში შესატანი თანხაა, 2,2 მილიარდი დოლარი სამშვიდობო ოპერაციებს უნდა მოხმარდეს, ხოლო 44 მილიონი დოლარი საერთაშორისო სასამართლოების ვალია.
ბოლო წლებში, დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციამ მრავალი საერთაშორისო ორგანიზაციის მიმართ კრიტიკული პოზიცია დაიკავა. 2026 წლის დასაწყისში ვაშინგტონმა 66 საერთაშორისო ორგანიზაციიდან გამოსვლის შესახებ გამოაცხადა, რომელთაგან თითქმის ნახევარი გაერო-ს სისტემასთან არის დაკავშირებული.
ტრამპს არაერთხელ განუცხადებია, რომ გაერო-ს ფართომასშტაბიანი რეფორმები სჭირდება, თუმცა აშშ-ის მთავრობას ამ ცვლილებების დეტალური გეგმა ჯერ არ წარუდგენია. აშშ-ის ელჩმა გაერო-ში, მაიკ ვოლცმა დაადასტურა, რომ შეერთებული შტატები თავის სავალდებულო შენატანს გადაიხდის, თუმცა ვადები არ დაუსახელებია.
ჩინეთის ვალი 1,3 მილიარდ დოლარზე მეტია
სიდიდით მეორე ვალი ჩინეთს აქვს. დოკუმენტაციის მიხედვით, პეკინს დაახლოებით 1,3 მილიარდი დოლარი მართებს, საიდანაც 429 მილიონი დოლარი მიმდინარე ბიუჯეტის შენატანებია, ხოლო 870 მილიონი დოლარი სამშვიდობო ოპერაციებს უკავშირდება.
ვაშინგტონისგან განსხვავებით, ჩინეთის ხელისუფლებას გაერო-ს მიმართ მტრული პოზიცია არ უკავია. თუმცა, ბოლო წლებში დავალიანება გვიან იფარება. ჩინეთის ელჩმა გაერო-ში, ფუ ცონგმაც ასევე დაადასტურა, რომ პეკინი თავის ვალდებულებებს შეასრულებს და იქვე აღნიშნა, რომ აშშ-ის მხრიდან შენატანების არგადახდის პირობებში, ჩინეთი ორგანიზაციის „დე ფაქტო“ მთავარი დამფინანსებელი გახდა.
გაერო-ს დაფინანსების თითქმის ნახევარი ამ ორ სახელმწიფოზეა დამოკიდებული
ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ჩინეთზე გაერო-ში სავალდებულო შენატანების დაახლოებით 42% მოდის. ვაშინგტონი პასუხისმგებელია ბიუჯეტის დაახლოებით 22%-ზე, ხოლო პეკინი – თითქმის 20%-ზე. თანაც, ეს წილი, ჩინეთის ეკონომიკის ზრდის გამო, სტაბილურად იზრდება. ორგანიზაციის წესები ითვალისწინებს, რომ იმ სახელმწიფოებმა, რომლებსაც დავალიანება ორ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში აქვთ, შესაძლოა, გენერალურ ასამბლეაში ხმის უფლება დაკარგონ. ამჟამად ეს სანქცია ძირითადად იმ ქვეყნებზე ვრცელდება, რომლებიც სერიოზულ ეკონომიკურ სირთულეებს განიცდიან (მაგალითად, ავღანეთი და ვენესუელა).
თანამშრომელთა შემცირება და ხარჯების დაზოგვის სხვა ზომები
გაერო-ს 2026 წლის ბიუჯეტი 3,45 მილიარდ დოლარამდე შემცირდა, რაც წინა წელთან შედარებით დაახლოებით 7%-ით ნაკლებია. დაფინანსების დეფიციტმა გარკვეული პრობლემები უკვე შექმნა.
2025 წლიდან დღემდე, ორგანიზაციამ დაახლოებით 3 000 სამუშაო ადგილი გააუქმა. ჟენევის შტაბ-ბინაში ხარჯების შესამცირებლად, პერიოდულად თიშავენ გათბობის სისტემებსა და ესკალატორებს, ხოლო ნიუ-იორკში მთავარი ოფისის სარემონტო სამუშაოები გადაიდო.
გავლენა სამშვიდობო მისიებზე
სახსრების ნაკლებობა გაერო-ს საერთაშორისო ოპერაციებზეც აისახება. ორგანიზაციამ დააჩქარა თავისი სამშვიდობო ძალების ნაწილის გაყვანა კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან და გადაავადა გადახდები იმ ქვეყნებისთვის, რომლებსაც ამ მისიებში ჯარები ჰყავთ გაგზავნილი, მაგალითად, ნეპალისა და ბანგლადეშისთვის.
ვითარებას კიდევ უფრო ართულებს ორგანიზაციის ფინანსური წესები, რომლებიც გაერო-ს გამოუყენებელი სახსრების წევრი სახელმწიფოებისთვის დაბრუნებას ავალდებულებს. გენერალურმა მდივანმა ანტონიუ გუტერეშმა ამ სიტუაციას „კაფკასეული“ უწოდა, რადგან ორგანიზაციამ უნდა დააბრუნოს სახსრები მაშინაც კი, როდესაც აქტივობის ნაკლებობა არასაკმარისი დაფინანსებით არის გამოწვეული.
რას ნიშნავს ეკონომიკური კრიზისი გაერო-სთვის?
მიუხედავად იმისა, რომ „ეკონომიკური კრიზისი“ ორგანიზაციის დაუყოვნებლივ კოლაფსს არ გამოიწვევს, შედეგები შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს. სამშვიდობო მისიები, ჰუმანიტარული ოპერაციები, საერთაშორისო სასამართლოები და გაერო-ს ადმინისტრაციული მუშაობა წევრი სახელმწიფოების შენატანებზეა დამოკიდებული.
უკრაინის ომის, ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტებისა და მრავალი მიმდინარე ჰუმანიტარული კრიზისის ფონზე, გაერო-ს ფინანსური სირთულეები მსოფლიოს ერთ-ერთ წამყვან მულტილატერალურ ინსტიტუტს რისკის ქვეშ აყენებს. თანაც, ეს ხდება იმ დროს, როდესაც საერთაშორისო ჩარევაზე მოთხოვნა უფრო მაღალია, ვიდრე ოდესმე.
Ο ΟΗΕ ξεμένει από χρήματα: ΗΠΑ και Κίνα καθυστερούν δισεκατομμύρια δολάρια σε εισφορές