მსოფლიოსთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ენერგეტიკული დერეფნები სულ უფრო რთულად გასავლელი ხდება. ინფორმაციას The New York Times-ი ავრცელებს.
გამოცემის ცნობით, „ჰუსიტების“ მიერ წითელ ზღვაზე კონტროლის გაფართოებამ სპარსეთის ყურის ნავთობისთვის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მარშრუტი საფრთხის ქვეშ დააყენა, მაშინ როდესაც ჰორმუზის სრუტეში გადაზიდვები ომამდე არსებულ მაჩვენებელზე მნიშვნელოვნად დაბალია.
პარასკევს ირანის მიერ მხარდაჭერილმა „ჰუსიტმა“ მებრძოლებმა წითელ ზღვაზე კონტროლი გააფართოეს, რაც სპარსეთის ყურიდან ნავთობის ექსპორტისთვის კრიტიკულ მარშრუტს საფრთხეს უქმნის. რეგიონს კი ალტერნატივები სულ უფრო ცოტა რჩება, რადგან ჰორმუზის სრუტეში, რომელიც ომამდე მსოფლიოში ნავთობის ტრანზიტის მთავარი მარშრუტი იყო, საზღვაო მიმოსვლა კვლავ მნიშვნელოვნად შეზღუდულია, იუწყება გამოცემა.
ამასთან, საუდის არაბეთიდან, რომელიც ახლო აღმოსავლეთში ნავთობის ყველაზე მნიშვნელოვანი მწარმოებელია, ექსპორტი გასულ თვეში ბოლო 13 წლის განმავლობაში ყველაზე დაბალ ნიშნულამდე დაეცა.
აშშ-ის საზღვაო ძალებმა ჰორმუზის სრუტიდან ნავთობის გადინების შენარჩუნება შეძლეს ომანის სანაპიროსთან ახლოს მდებარე საზღვაო მარშრუტების გამოყენებით, ანუ სრუტის ირანისგან მოპირდაპირე მხარეს. თუმცა, ამისთვის ფართომასშტაბიანი და სახიფათო ოპერაციის ჩატარებაა საჭირო.
საზღვაო გადამზიდავი კომპანიებისთვის სრუტეში გავლა, რომელიც ომამდე რუტინული ოპერაცია იყო, ახლა მაღალი რისკის შემცველ საქმიანობად იქცა. ივლისსა და აგვისტოში ომანის მახლობლად მდებარე წყლებში სულ მცირე 23 გემი დაზიანდა. თებერვლის ბოლოს ომის დაწყებიდან კი ახლო აღმოსავლეთში სულ მცირე 22 მეზღვაური დაიღუპა.
„ეს წყლები უსაფრთხო აღარ არის“, – განაცხადა კომპანია Windward-ის ანალიტიკოსმა მიშელ ვიზე ბოკმანმა, რომელიც საზღვაო მონაცემების შეგროვებითა და ანალიზით არის დაკავებული.
ანალიტიკოსების შეფასებით, ირანის ომის დაწყებიდან თითქმის შვიდი თვის შემდეგ ვითარება კონტროლს სულ უფრო არ ექვემდებარება. დიპლომატიური გადაწყვეტის პერსპექტივის არარსებობის ფონზე, ახლო აღმოსავლეთი, რომელიც ენერგორესურსების წარმოების ეპიცენტრია, ათწლეულების განმავლობაში ყველაზე მძიმე მიწოდების კრიზისის წინაშე აღმოჩნდა.
„ტრამპის ადმინისტრაცია სხვადასხვა ინსტრუმენტს ძალიან ეფექტურად იყენებდა ნავთობისა და ბენზინის ფასების შესაკავებლად“, – განაცხადა ამოს ჰოხშტაინმა, რომელიც ჯო ბაიდენის ადმინისტრაციაში საგარეო პოლიტიკისა და ენერგეტიკის საკითხებში მრჩევლად მუშაობდა. თუმცა, მისი თქმით, ახლა პრეზიდენტ ტრამპსა და მის გუნდს არჩევანის ნაკლები შესაძლებლობა დარჩათ. „ისინი ჩიხში არიან“.
ეკონომიკური შედეგებიც სულ უფრო მძიმდება, იუწყება გამოცემა.
ირანის მიერ მხარდაჭერილი „ჰუსიტების“ თავდასხმების გამწვავების ფონზე, პარასკევს ნავთობის ფასი მცირე ხნით ბარელზე 108 დოლარსაც გადააჭარბა. ეს ომამდე არსებულ დონეზე დაახლოებით 50%-ით მეტია. აშშ-ში ბენზინის საშუალო ფასმა გალონზე 4 დოლარს გადააჭარბა, ეს ერთი წლის წინანდელ მაჩვენებელზე 1 დოლარით მეტია. პარასკევს აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასმაც, რომელიც სატვირთო გადაზიდვებისთვის, სოფლის მეურნეობისა და მრეწველობისთვის აუცილებელი საწვავია, გალონზე 6 დოლარს გადააჭარბა.
ტრამპმა მიმდინარე კვირაში განაცხადა, რომ მისი ვარაუდით, ირანის ომი ნოემბერში აშშ-ის შუალედური არჩევნების დასრულებამდე არ დასრულდება, თუმცა, მისი თქმით, კენჭისყრის შემდეგ საწვავის ფასები „სწრაფად დაეცემა“.
თუმცა, ანალიტიკოსების შეფასებით, ტრამპის ადმინისტრაციას ომის დასრულების ან ენერგორესურსებზე ფასების შემცირების შესაძლებლობები სულ უფრო ეწურება. გასულ თვეში ადმინისტრაციამ თეირანის წინააღმდეგ ახალი, მკაცრი ეკონომიკური სანქციები დააწესა იმ იმედით, რომ ეს რეჟიმის დამხობას გამოიწვევდა, თუმცა სანქციებმა მიზანს ვერ მიაღწია.
„მათ შეუძლიათ დაბომბვა ან მოლაპარაკება“, – განაცხადა კვლევითი ორგანიზაცია Eurasia Group-ის ანალიტიკოსმა გრეგორი ბრიუმ.
ირანი, სხვა მოთხოვნებთან ერთად, აშშ-ის საზღვაო ბლოკადის დასრულებასა და უცხოეთში გაყინული აქტივების გათავისუფლებას ითხოვს. თეირანი ასევე მუდმივად აცხადებს, რომ ჰორმუზის სრუტეზე კონტროლს შეინარჩუნებს.
„შესაძლოა გამოსავალი ნათელია – ირანისთვის დანებება“, – განაცხადა საგარეო ურთიერთობათა საბჭოს უფროსმა მკვლევარმა ელიოტ აბრამსმა, რომელიც ტრამპის პირველი ადმინისტრაციის დროს ირანისა და ვენესუელის საკითხებში სპეციალური წარმომადგენელი იყო. თუმცა, მისი თქმით, პრეზიდენტისთვის მთავარი კითხვა იქნება: „მზად ხართ, არჩევნების გადალახვის სანაცვლოდ ამას დათანხმდეთ?“.
როგორც The New York Times-ი წერს, პარასკევს „ჰუსიტმა“ მეამბოხე ჯგუფებმა იემენში სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი წითელი ზღვის საპორტო ქალაქი მოხა დაიკავეს და იქიდან საუდის არაბეთის მიერ მხარდაჭერილი იემენის მთავრობის ძალები განდევნეს. რამდენიმე დღით ადრე „ჰუსიტებმა“ საუდის არაბეთის სამხრეთ ნაწილში 73 მშვიდობიანი მოქალაქე დაჭრეს და ენერგეტიკული ობიექტები დააზიანეს.