ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში ევროპაში დემოკრატიის განვითარებამ წინ გადადგმულ ნაბიჯებზე მეტად უკან დაიხია. ინფორმაციას Euractiv-ი საერთაშორისო კვლევის შედეგებზე დაყრდნობით ავრცელებს.
კვლევაში სახელწოდებით „დემოკრატიის გლობალური მდგომარეობა 2026“ აღნიშნულია, რომ 2020-2025 წლებში ევროპაში დემოკრატიის 154 ინდიკატორიდან 77-ში გაუარესება დაფიქსირდა, გაუმჯობესება კი მხოლოდ 42 შემთხვევაში მოხდა.
ევროპის ქვეყნების ნახევარზე მეტში სულ მცირე ერთი მიმართულებით დემოკრატიის ხარისხი გაუარესდა. ყველაზე ხშირად მდგომარეობა სამოქალაქო თავისუფლებების, მართლმსაჯულებაზე ხელმისაწვდომობისა და არჩევნების სამართლიანობის კუთხით გაუარესდა, წერს გამოცემა.
„ანგარიში არ მიუთითებს, რომ ევროპაში დემოკრატიას, როგორც მთლიანობას, საფრთხე ემუქრება. თუმცა, იზრდება სისუსტის მქონე სფეროები და არსებული ტენდენცია არ მიუთითებს დემოკრატიის ხარისხის უწყვეტ გაუმჯობესებაზე, რასაც ბევრი ევროპელი ისურვებდა“, – განაცხადა ანგარიშის ავტორი ორგანიზაციის, „დემოკრატიისა და საარჩევნო მხარდაჭერის საერთაშორისო ინსტიტუტის (IDEA)“ გენერალურმა მდივანმა კევინ კასას-სამორამ.
გამოცემის ცნობით, დემოკრატიის ხარისხის გაუარესება ისეთ ქვეყანაში დაფიქსირდა, რომლებიც ამ მიმართულებით პრობლემურ სახელმწიფოებად ჩვეულებრივ არ განიხილებიან.
მაგალითად, პორტუგალიაში გაუარესება ექვსი ინდიკატორით დაფიქსირდა, მათ შორის უფლებებისა და პოლიტიკური მონაწილეობის მიმართულებით. ამასთან, სამხრეთ ევროპაში ხუთწლიანი პერიოდის განმავლობაში დემოკრატიის არცერთ ინდიკატორში გაუმჯობესება არ დაფიქსირებულა.
ამავდროულად, პრესის თავისუფლების მაჩვენებელი გაუარესდა ისლანდიაში, იტალიასა და დიდ ბრიტანეთში, ხოლო გამოხატვის თავისუფლება – დანიასა და გერმანიაში.
კითხვაზე, რა დასკვნა უნდა გაკეთდეს ბერლინსა და კოპენჰაგენში ამ მიმართულებით დაფიქსირებული უარყოფითი შედეგებიდან, კასას-სამორამ Euractiv-ს განუცხადა, რომ მნიშვნელოვანია, რამდენ ხანს გრძელდება გაუარესების ტენდენცია.
„ორივე ქვეყანაში ტენდენცია დაახლოებით ათწლეულის განმავლობაში თანდათანობით გაუარესებისკენ მიდის. ახლა უნდა მივიღოთ ზომები, რათა ეს ტენდენცია შემოვაბრუნოთ, სანამ გაუარესება დემოკრატიაზე უფრო ფართო გავლენას მოახდენს“, – განაცხადა IDEA-ს ხელმძღვანელმა.
კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა დასუსტდა ავსტრიაში, ლიეტუვაში, ფინეთში, ესპანეთსა და სლოვაკეთში. ამ ქვეყნებში არჩევნები კვლავ კონკურენტულია, დემოკრატიული ინსტიტუტები კი დიდწილად ფუნქციონირებს, რის გამოც დემოკრატიის საერთო გაუარესების გამოვლენა ზოგჯერ უფრო რთულია.
რამდენიმე ქვეყნის მაგალითში საერთო ფაქტორად უსაფრთხოების საკითხები იკვეთება. მთავრობები ტერორიზმთან, ექსტრემიზმთან, მიგრაციასა და საზოგადოებრივ წესრიგთან დაკავშირებულ გამოწვევებს უმკლავდებიან. თუმცა ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ამ პრობლემებზე საპასუხოდ მიღებულმა ზომებმა შესაძლოა ძირითადი თავისუფლებების შეზღუდვაც დაიწყოს, წერს გამოცემა.
„ზოგიერთი უფლების დაცვა აუცილებელია, რადგან მათ გარეშე დემოკრატია აზრს კარგავს. თუ ადამიანებს არ შეუძლიათ საჯარო სივრცეში თავისუფლად შეკრება, თანამოაზრეებთან გაერთიანება და საკუთარი ღრმა რწმენის გამოხატვა როგორც პირად, ისე საჯარო სივრცეში, რეალური პოლიტიკური კონკურენციის შესაძლებლობა მნიშვნელოვნად იზღუდება“, – განაცხადა კასას-სამორამ.
მაგალითად, გერმანია დიდი ხანია პოლიტიკური გამოხატვის ზოგიერთი ფორმის შეზღუდვას ექსტრემიზმის დაბრუნების პრევენციის აუცილებლობით ამართლებს. თუმცა, ანგარიშის თანახმად, ეს შეზღუდვები სულ უფრო ფართოვდება და პოლიტიკური გამოხატვის უფრო ფართო სპექტრსაც მოიცავს.
სლოვენიაში კი ე.წ. „უსაფრთხოების ზონები“ შემოიღეს, რომლებიც პოლიციას სასამართლოს ნებართვის გარეშე საცხოვრებელ სახლებში შესვლის უფლებას აძლევს და არაპროპორციულად აისახება ბოშათა თემზე.
Euractiv-ის ცნობით, საერთო ჯამში, დემოკრატიის ხარისხის ყველაზე მეტი გაუარესება ევროპასა და ამერიკის კონტინენტებზე დაფიქსირდა. ორივე რეგიონში ქვეყნების ნახევარზე მეტმა მინიმუმ ერთი მიმართულებით დაიხია უკან.
თუმცა ანგარიშში დადებით ტენდენციებზეც არის საუბარი.
პოლონეთში დემოკრატიის შვიდი ინდიკატორის გაუმჯობესება დაფიქსირდა – ეს ევროპის ქვეყნებს შორის საუკეთესო შედეგია. გაუმჯობესება შეეხო სამოქალაქო საზოგადოებას, პარლამენტის მუშაობასა და მედიის დამოუკიდებლობას. მდგომარეობა გაუმჯობესდა ჩეხეთშიც, მათ შორის პარლამენტისა და სასამართლოს დამოუკიდებლობის მიმართულებით.
„ევროპული დემოკრატიის მომავალში რა მოხდება, ევროპის ქვეყნების მოქალაქეების ხელშია“, – დასძინა კასას-სამორამ.