ვირუსი, რომელიც ევროპაში ზაფხულში პირუტყვში გავრცელდა, ადამიანში პირველად გამოავლინეს. პაციენტს მძიმე იმუნოდეფიციტი ჰქონდა, თუმცა მისი გარდაცვალების უშუალო მიზეზი ჯერ დადგენილი არ არის
საფრანგეთში პირველად დაფიქსირდა ადამიანის შამონდას ვირუსით (Shamonda virus, SHAV) ინფიცირების შემთხვევა. ვირუსი, რომელიც მანამდე ძირითადად მცოხნავ ცხოველებში ვრცელდებოდა, ადამიანისთვის საფრთხის შემცველად არ მიიჩნეოდა. შემთხვევის შესახებ Reuters საფრანგეთის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განცხადებაზე დაყრდნობით იუწყება.
რა არის შამონდას ვირუსი?
შამონდას ვირუსი ორთობუნიავირუსების ჯგუფს მიეკუთვნება. ის უმთავრესად მცოხნავ ცხოველებს, განსაკუთრებით მსხვილფეხა რქოსან პირუტყვს აზიანებს. ვირუსის გადამტანები Culicoides-ის გვარის უმცირესი სისხლისმწოველი მწერები — მოსკიტები არიან.
ორთობუნიავირუსები Peribunyaviridae-ს ოჯახში შემავალი ყველაზე დიდი გვარია. ვირუსების ტაქსონომიის საერთაშორისო კომიტეტის (ICTV) მონაცემებით, ამ ჯგუფში 138 სახეობაა გაერთიანებული. ისინი გვხვდება ტროპიკულ, ზომიერ და არქტიკულ ზონებში. ვირუსების გადამტანები შეიძლება იყვნენ კოღოები და მოსკიტები, ხოლო მათ მასპინძლებს შორისაა ხერხემლიან ცხოველთა მრავალი სახეობა — მღრღნელებიდან და ღამურებიდან დაწყებული, ჩლიქოსნებითა და ფრინველებით დამთავრებული.
ორთობუნიავირუსების ზოგიერთი წარმომადგენელი ადამიანისთვისაც საშიშია. მაგალითად, ლა-კროსის ვირუსი იწვევს დაავადებას, რომელიც ლა-კროსის ენცეფალიტის სახელითაა ცნობილი. ოროპუშის ვირუსი კი ოროპუშის ცხელებას იწვევს, რომელსაც ზოგჯერ მენინგიტი და მენინგოენცეფალიტიც ახლავს.
შამონდას ვირუსი სიმბუს სეროჯგუფს მიეკუთვნება. სეროჯგუფში აერთიანებენ ერთმანეთთან დაკავშირებულ ვირუსებს, რომლებსაც ანტისხეულებთან რეაქციის მსგავსება ახასიათებთ. სიმბუს ჯგუფში 33 ვირუსია გაერთიანებული და შამონდა ერთ-ერთი მათგანია.
ამ ჯგუფის ვირუსების უმეტესობა ადამიანებში დაავადების გამომწვევად არ მიიჩნევა. თუმცა ზოგიერთი მათგანი პირუტყვისთვის საშიშია. მათ შორისაა აკაბანეს, შმალენბერგის, აინოს, შუნის, პეიტონისა და შამონდას ვირუსები.
ევროპაში გავრცელებული ვირუსის გენომი 93–97%-ით ემთხვევა ნიგერიაში აღმოჩენილ იზოლატს. თავდაპირველად მას „შამონდას მსგავს ორთობუნიავირუსს“ უწოდებდნენ. საბოლოო კლასიფიკაცია ჯერ დადგენილი არ არის.
„ახლა ძალიან სწრაფად უნდა ვიმოქმედოთ, რათა გავაფართოოთ ჩვენი ცოდნა ამ ვირუსის შესახებ და შევიმუშაოთ ახალი ინსტრუმენტები იმის შესასწავლად, თუ რა ხდება“, — განაცხადა ჟან-ლუკ გერენმა, ტულუზის ეროვნული ვეტერინარული სკოლის მკვლევარმა, რომელიც საფრანგეთში ვირუსის გენომის სეკვენირებას ხელმძღვანელობდა.
მკვლევრის განმარტებით, ვირუსი საერთაშორისო გენომურ ბაზებში არსებულ შამონდას ვირუსის არც ერთ შტამს სრულად არ ემთხვევა. ამიტომ მეცნიერები ამ ეტაპზე მას „შამონდას მსგავსს“ უწოდებენ. შესაძლოა, საბოლოოდ ის შამონდას ვირუსის ვარიანტად კლასიფიცირდეს.
როდის აღმოაჩინეს ვირუსი?
შამონდას ვირუსი პირველად 1960-იანი წლების შუა პერიოდში ნიგერიაში აღმოაჩინეს. მას შემდეგ მისი შემთხვევები პერიოდულად ფიქსირდებოდა მსხვილფეხა რქოსან პირუტყვში დასავლეთ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკაში, ასევე იაპონიაში.
2026 წლის ზაფხულში ვირუსი ევროპაში პირველად გამოვლინდა. ივნისის შუა რიცხვებიდან სამხრეთ გერმანიასა და შვეიცარიაში ძროხებმა ავადობა დაიწყეს. მათ აღენიშნებოდათ რძის პროდუქტიულობის შემცირება, ტემპერატურის მატება და დიარეა.
რუსეთის ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის, „როსსელხოზნადზორის“, ცნობით, სექტემბრის დასაწყისში ვირუსი გერმანიაში ცხენებსა და ალპაკებშიც დაადასტურეს.
შემოდგომის დასაწყისში ინფიცირების შემთხვევები დაფიქსირდა პორტუგალიასა და ლუქსემბურგში. 10 სექტემბერს ვირუსი ნიდერლანდებში ხბოს აღმოაჩნდა, სექტემბრის ბოლოს კი — ბრიტანეთის გვირგვინის კუნძულ ჯერსიზე. ოქტომბრის დასაწყისში ვირუსი ესპანეთშიც გამოვლინდა. 19 ოქტომბერს „როსსელხოზნადზორმა“ ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში გავრცელებული შემთხვევების შესახებ კვლავ გაავრცელა ინფორმაცია.
მეცნიერების შეფასებით, ვირუსის გავრცელებაზე შესაძლოა გავლენას ახდენდეს გადამტანი მწერების რაოდენობის ცვლილება, კლიმატური პირობები და ცხოველებში კონკრეტული ვირუსის მიმართ კოლექტიური იმუნიტეტის დონე.
რა ვიცით გარდაცვლილი პაციენტის შესახებ?
შამონდას ვირუსით საფრანგეთის მოქალაქე დაინფიცირდა, რომელსაც მძიმე იმუნოდეფიციტი ჰქონდა. ის ლიონის საავადმყოფოში სხვა სერიოზული დაავადების გამო მკურნალობდა და ოქტომბრის დასაწყისში გარდაიცვალა.
Reuters-ის ინფორმაციით, ვირუსი მას, სავარაუდოდ, სისხლისმწოველი მოსკიტის ნაკბენით გადაეცა. ამ დროისთვის ჯერ კიდევ იკვლევენ, უკავშირდებოდა თუ არა ვირუსით ინფიცირება პაციენტის გარდაცვალებას.
საფრანგეთის ხელისუფლების განცხადებით, მოსახლეობისთვის საფრთხე გამოვლენილი არ არის. არსებული ვარაუდით, პაციენტი საფრანგეთის აღმოსავლეთ ნაწილში დაინფიცირდა, სადაც 2026 წლის გაზაფხულსა და ზაფხულში ვირუსი ცხოველებში ცირკულირებდა.
ევროპის პირუტყვს ამ ვირუსთან მანამდე შეხება არ ჰქონია, რის გამოც მას მის მიმართ ჩამოყალიბებული იმუნიტეტი არ გააჩნია.
რა სიმპტომებს იწვევს ვირუსი ცხოველებში?
ძროხებში შამონდას ვირუსმა შესაძლოა გამოიწვიოს:
ცხელება;
მოდუნება და საერთო სისუსტე;
დიარეა;
რძის პროდუქტიულობის მკვეთრი შემცირება;
ზოგჯერ — მსუბუქი რესპირატორული სიმპტომები.
დაავადება, არსებული მონაცემებით, ერთიდან სამ კვირამდე გრძელდება. დაზარალებულ ნახირებში შესაძლოა თითქმის ყველა ცხოველი დაავადდეს, თუმცა ამ დრომდე ლეტალური შემთხვევები არ დაფიქსირებულა.
ვირუსი ასევე აღმოაჩინეს ცხვრებში, თხებში, ალპაკებსა და ცხენებში. ზოგიერთ ცხოველს ნევროლოგიური სიმპტომებიც აღენიშნებოდა.
განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს ორსული ცხოველები. მონათესავე შმალენბერგისა და აკაბანეს ვირუსებს შეუძლიათ პლაცენტის გავლით ნაყოფამდე მიღწევა და მუცლის მოშლის, მკვდრადშობადობისა თუ თანდაყოლილი მანკების გამოწვევა.
„რაც შეეხება ახლად გამოვლენილ შამონდას ვირუსს, ამ ეტაპზე შეუძლებელია იმის შეფასება, რამდენად შეიძლება ორსული ცხოველების ინფიცირებამ ნაყოფი დააზიანოს. ამიტომ შესაძლო ინფიცირებულ ნახირებში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს მუცლის მოშლის შემთხვევებს, მკვდრადშობადობასა და მანკებით დაბადებულ ხბოებსა თუ ბატკნებს“, — ნათქვამია ფრიდრიხ ლიოფლერის ინსტიტუტის განცხადებაში.
საშიშია თუ არა შამონდას ვირუსი ადამიანისთვის?
ამ შემთხვევამდე სიმბუს სეროჯგუფის ვირუსები ადამიანისთვის მნიშვნელოვან საფრთხედ არ მიიჩნეოდა და ზოონოზურ ინფექციებად — ანუ ცხოველიდან ადამიანზე გადამდებ დაავადებებად — არ იყო ცნობილი.
ახლა მეცნიერებს რისკების ხელახლა შეფასება მოუწევთ. ფრიდრიხ ლიოფლერის ინსტიტუტი ჯერ კიდევ აგვისტოში აღნიშნავდა, რომ სიფრთხილის მიზნით აუცილებელია ადამიანისთვის პოტენციური საფრთხის შესწავლა.
თუმცა ჯერჯერობით არ არსებობს საკმარისი სამეცნიერო მონაცემები იმის შესახებ, როგორ ვითარდება ეს ინფექცია ადამიანში და ვის შეიძლება დაემუქროს ყველაზე დიდი საფრთხე. ამ დროისთვის ცნობილია მხოლოდ ერთი ადამიანის ინფიცირების შემთხვევა, რომელიც ლეტალურად დასრულდა. ერთი შემთხვევა არ არის საკმარისი იმის დასადგენად, რამდენად მძიმე შეიძლება იყოს დაავადება ზოგადად ადამიანებში.
საფრანგეთის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განცხადებაში აღნიშნულია: „ამ ვირუსის შესახებ დღეისთვის არსებული ცოდნის გათვალისწინებით, ზოგადი მოსახლეობის ჯანმრთელობისთვის საფრთხე გამოვლენილი არ არის“.
არსებობს თუ არა მკურნალობა ან ვაქცინა?
შამონდას ვირუსის საწინააღმდეგო სპეციფიკური მკურნალობა და ვაქცინა ამჟამად არ არსებობს. ცხოველებში დაავადება, არსებული მონაცემებით, უმეტესად მძიმე მიმდინარეობით არ გამოირჩევა და სიმპტომები თავისთავად გაივლის.
ადამიანებში ინფექციის იშვიათობის გამო კლინიკური მართვის დამკვიდრებული რეკომენდაციებიც არ არსებობს. ასევე არ გამოქვეყნებულა ამ კონკრეტული ვირუსისგან დაცვის სპეციალური ოფიციალური რეკომენდაციები ჯანდაცვის საერთაშორისო და ეროვნულ უწყებებში.
ვინაიდან ვირუსის სავარაუდო გადამტანები სისხლისმწოველი მწერები არიან, მათი ნაკბენისგან თავის დაცვა გონივრული ზოგადი სიფრთხილის ზომაა. თუმცა ეს მოსაზრება ზოგად პრევენციულ მიდგომას ეფუძნება და არა შამონდას ვირუსისთვის შემუშავებულ სპეციალურ სამედიცინო რეკომენდაციას.
მეცნიერებისთვის მთავარი ამოცანა ახლა ვირუსის ბიოლოგიის, ადამიანზე გადაცემის შესაძლებლობისა და ჯანმრთელობისთვის მისი რეალური საფრთხის დადგენაა.