ირანში მიმდინარე ორთვიანი ომის შედეგები აჩერებს ტექსტილის ქარხნებს ინდოეთსა და ბანგლადეშში, აფერხებს ავიამიმოსვლას ირლანდიაში, პოლონეთსა და გერმანიაში და იწვევს ენერგიის რაციონირებას ვიეტნამში, სამხრეთ კორეასა და ტაილანდში – როგორც ჩანს, ერთადერთი ქვეყანა, რომელიც შედარებით გადაურჩა ამ ეკონომიკურ ქაოსს, სწორედ ისაა, ვინც ომი დაიწყო: ამერიკის შეერთებული შტატები, – წერს გამოცემა The New York Times-ი სტატიაში სათაურით „ომი აშშ-მა დაიწყო, შედეგებს კი მთელი მსოფლიო იმკის“.
მიუხედავად იმისა, რომ რეცესიის გამაფრთხილებელი ნიშნები აზიისა და ევროპის არაერთ ქვეყანაში შეიმჩნევა, ამერიკის შეერთებული შტატები, სავარაუდოდ, მსოფლიოს განვითარებული ეკონომიკების უმეტესობაზე უკეთეს შედეგებს აჩვენებს. ეკონომიკური ზრდა სტაბილურია, ხოლო უმუშევრობის დონე – დაბალი. „აშშ-ის ეკონომიკის წინააღმდეგ ფსონის დადება კვლავ რთულია“, – განაცხადა გასულ კვირას კანადის სამეფო ბანკმა (Royal Bank of Canada).
არაბთა გაერთიანებულმა საამიროებმა – მსოფლიოს ერთ-ერთმა უმდიდრესმა ქვეყანამ, რომლის სუვერენული ფონდებიც 2 ტრილიონ დოლარს აჭარბებს – ამერიკის შეერთებულ შტატებს ფინანსური დახმარება სთხოვა მას შემდეგ, რაც სარაკეტო დარტყმების შედეგად გაზის საბადოები დაუზიანდა, ხოლო ჰორმუზის სრუტეში ნაოსნობა შეწყდა.
სულ რაღაც რვა კვირაში გლობალური ეკონომიკური პროგნოზი თავდაყირა დადგა.
ყველაზე მძიმე ეკონომიკური დარტყმა ღარიბ ქვეყნებზე მოდის, სადაც მომხმარებლებისთვის ენერგიის გაზრდილი ფასები ხელმიუწვდომელია, მთავრობებს კი არ აქვთ სახსრები, რათა დახმარებით დააკომპენსირონ ეს ხარჯები. ამავდროულად, დაფინანსების შემცირებასთან ერთად, ამ ქვეყნებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სესხების აღების ღირებულება კიდევ უფრო იზრდება.
საწვავისა და სასუქის ფასების მკვეთრი ზრდა ნიშნავს, რომ წლის ბოლოს საკვები პროდუქტები კიდევ უფრო გაძვირდება. გასულ კვირას საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა განაცხადა, რომ აფრიკაში „სურსათის დეფიციტის საფრთხე სულ უფრო რეალური ხდება“. აზიისა და წყნარი ოკეანის რეგიონში კი მილიონობით ადამიანი სიღარიბეში აღმოჩენის რისკის ქვეშ არის – ამის შესახებ გაფრთხილება გაეროს განვითარების პროგრამამ გაავრცელა.
აზიის ბევრ ქვეყანაში უკვე იგრძნობა საწვავის დეფიციტი, რაც ომის გაჭიანურებასთან ერთად კიდევ უფრო გაუარესდება – აცხადებს რაღურამ რაჯანი, ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ეკონომისტი და ინდოეთის სარეზერვო ბანკის ყოფილი მმართველი.
ინდოეთში ფოლადის ქარხნებმა, ხოლო იაპონიაში ავტომწარმოებლებმა წარმოება შეამცირეს, რაც ენერგიის გაზრდილი ფასებითა და მოთხოვნის კლების მოლოდინითაა განპირობებული. ჩინეთში სათამაშოების ქარხნები, რომლებიც ისედაც ზარალდებოდნენ აშშ-ის ტარიფების გამო, ახლა ათასობით იმ მუშის უკმაყოფილებას უმკლავდებიან, რომლებიც სამუშაო ადგილების დაკარგვის გამო არიან განრისხებულნი.
სხვა პროდუქტების დეფიციტი, რომლებიც, როგორც წესი, ჰორმუზის სრუტის გავლით გადაიზიდება – როგორიცაა ჰელიუმი, ალუმინი და ნაფთა – გავლენას ახდენს საქონლის გასაოცარ მრავალფეროვნებაზე, პრეზერვატივებიდან დაწყებული მიკროჩიპებით დამთავრებული.
რა თქმა უნდა, აშშ-ის ეკონომიკა სრულად არ არის დაცული ამ შოკისგან. ომის დაწყების შემდეგ ბენზინის ფასი ერთ გალონზე 1 დოლარზე მეტით გაიზარდა. ეს ამერიკელი მომხმარებლებისთვის ერთგვარი გადასახადია, რომელიც განსაკუთრებით მძიმედ დაბალშემოსავლიან ოჯახებს დააწვა.
უოლ-სტრიტზე ბანკებმა ომის დაწყების შემდეგ ეკონომიკური ზრდის პროგნოზები შეამცირეს, ინფლაციის მოლოდინი კი გაზარდეს. ამასთან, თითქმის სრულად გამოირიცხა საპროცენტო განაკვეთების შემდგომი შემცირების შესაძლებლობა, სულ მცირე, შემოდგომამდე.
თუმცა, დანარჩენ მსოფლიოსთან შედარებით, შიდა ეკონომიკაზე გავლენა ნაკლებად საგრძნობია. სამომხმარებლო ხარჯები კვლავ მაღალია, სამუშაო ადგილებიდან დათხოვნის მაჩვენებელი დაბალი რჩება, ხოლო პროგნოზისტები წელს კვლავ მყარ ეკონომიკურ ზრდას ელიან.
ეკონომისტები აცხადებენ, რომ ნავთობის ფასის გაცილებით მკვეთრი ზრდაა საჭირო – შესაძლოა ბარელზე 150 დოლარამდეც კი – რათა მათ სერიოზულად დაიწყონ ნერვიულობა ამერიკის შეერთებულ შტატებში რეცესიის შესაძლებლობაზე.
მთელ მსოფლიოში რესურსების დეფიციტი და მაღალი ფასები ეკონომიკური აქტივობის შემცირების საგანგაშო ციკლს უდებს საფუძველს: მაღალი ფასები ამცირებს მოთხოვნას საწვავზე, მოთხოვნის კლება კი, თავის მხრივ, იწვევს წარმოების, დასაქმებისა და დანახარჯების შემცირებას.
ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის ყველაზე დიდი უპირატესობა ისაა, რომ, თავისი გლობალური პარტნიორების უმეტესობისგან განსხვავებით, ის იმაზე მეტ ნავთობსა და გაზს აწარმოებს, ვიდრე მოიხმარს. ეს არ ნიშნავს, რომ მასზე გლობალურ ენერგობაზარზე მიმდინარე პროცესები გავლენას არ ახდენს, თუმცა ეს გარემოება დარტყმის შერბილებას უწყობს ხელს.
აშშ-ის ეკონომიკა ასევე დიდწილად ეფუძნება მომსახურების სფეროს და შედარებით ნაკლებად არის დამოკიდებული ენერგოტევად წარმოებაზე, რომელიც ყველაზე მეტად დააზარალა ნავთობის ფასების მკვეთრმა ზრდამ. ამასთან, ბევრ სხვა ქვეყანასთან შედარებით, ამერიკა ომს უფრო ძლიერი ეკონომიკით შეხვდა, რამაც მას ეკონომიკური შენელებისგან თავდასაცავად მეტი „ბუფერი“ შეუქმნა.
თუ ომი გაჭიანურდება, აშშ-ის ეკონომიკისთვის მიყენებული ზარალი გაიზრდება. საწვავის მაღალი ფასები კიდევ უფრო გაზრდის გადაზიდვების ღირებულებას, რამაც, შესაძლოა, სხვა სამომხმარებლო საქონელზე ფასების მატება გამოიწვიოს.
თუნდაც ომი ხვალვე დასრულდეს, ენერგეტიკის სფეროს ხელმძღვანელთა და პოლიტიკურ ანალიტიკოსთა უმეტესობას ეჭვი ეპარება, რომ მოძრაობა ჰორმუზის სრუტეში ოდესმე დაუბრუნდება იმ ნიშნულს, რაც ომამდე იყო. ომმა აჩვენა, თუ რამდენად ადვილია თავისუფალი ნაოსნობის შეფერხება, რამაც რისკები და ხარჯები კიდევ უფრო გაზარდა.