სომხები, რომლებიც I მსოფლიო ომისდროინდელ მასობრივ მკვლელობებს იხსენებენ, თურქეთთან ურთიერთობების დათბობას არ მიესალმებიან
იმ დროს, როდესაც სომხები I მსოფლიო ომის დროს ოსმალეთის იმპერიაში მცხოვრები მათი თანამემამულეების მასობრივი მკვლელობის 111-ე წლისთავს აღნიშნავდნენ, ერევანში ზოგიერთმა ღიად გამოხატა უკმაყოფილება თურქეთთან ურთიერთობების ნორმალიზების გამო, რომელსაც ოფიციალური ანკარის მხრიდან არანაირი დათმობა არ ახლავს თან. პირველი მსოფლიო ომისდროინდელი ამბებისა და ანკარას მიერ ერევანთან ხანგრძლივ კონფლიქტში მყოფი აზერბაიჯანის მხარდაჭერის გამო, თურქეთსა და სომხეთს შორის მტრობა ათწლეულების განმავლობაში არსებობდა. თუმცა, ბოლო ხანს ოფიციალური ერევანი და ანკარა ურთიერთობების გადატვირთვისკენ გადაიხარნენ. პირველად სამ ათწლეულზე მეტი ხნის შემდეგ, ორივე მხარემ გადადგა ნაბიჯები სახმელეთო საზღვრის გახსნისკენ, ხოლო თურქეთის სახელმწიფო ავიაკომპანიამ გასულ თვეში ერევნის მიმართულებით პირდაპირი რეისების შესრულება დაიწყო. „საზღვრები უნდა გაიხსნას, მაგრამ ყველაფერს თავისი დრო აქვს. გენოციდი რომც არ გავიხსენოთ, ჩვენ ომი სულ ახლახან დავასრულეთ. ამიტომ, აჩქარების საჭიროებას ვერ ვხედავ“, – ამბობს 29 წლის ერევნელი პროგრამისტი, აზატ ალექსანიანი.
ხუთშაბათს, 23 აპრილს, დედაქალაქში გამართულ აქციაზე ასობით ახალგაზრდას ეჭირა ანთებული ჩირაღდნები1915 წლის მასობრივი მკვლელობების აღსანიშნავად, რომელიც სომხეთმა და ორ ათეულზე მეტმა ქვეყანამ გენოციდად აღიარა. თუმცა, ამ ბრალდებას თურქეთი კატეგორიულად უარყოფს. „ვფიქრობ, გენოციდი ყველა ქვეყანამ უნდა აღიაროს, რადგან ეს ძალიან მნიშვნელოვანია“, – მიიჩნევს საინფორმაციო ტექნოლოგიების 21 წლის სპეციალისტი, ვრეჟ კილეჯიანი, რომელიც ამ აქციაში მონაწილეობდა. იგი საზღვრის გახსნის წინააღმდეგია. „ეს სომხეთისთვის სარგებლის მომტანი არ არის. ეკონომიკისთვის კი არა, არამედ ხალხისთვის“, – აღნიშნა კილეჯიანმა.
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, სომხეთმა ორი დიდი ომი გადაიტანა თურქეთის მოკავშირე აზერბაიჯანთან. ამ უკანასკნელის იერიშმა, 2023 წელს, ყარაბაღის რეგიონიდან ეთნიკური სომხების მასობრივი გამოსვლა გამოიწვია. სომხეთსა და თურქეთს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები არ არსებობს და მათი სახმელეთო საზღვარი 1993 წლიდან ჩაკეტილია. თუმცა, ბოლო წლებში ორივე მხარემ გამოხატა ურთიერთობების გათბობის მიმართ ინტერესი.
2021 წელს ორმა ქვეყანამ, შერიგებისკენ მიმავალი გზის მოსაძებნად, სპეციალური წარმომადგენლები დანიშნა. ურთიერთობები კიდევ უფრო დათბა მას შემდეგ, რაც გასულ წელს აზერბაიჯანმა და სომხეთმა, აშშ-ის შუამავლობით, სამშვიდობო შეთანხმებას მოაწერეს ხელი. თუმცა, ბევრი საკითხი გადაუჭრელი რჩება, მათ შორის – ეთნიკური სომეხი სეპარატისტების პატიმრობაში ყოფნა.
„ჩვენ მშვიდობა გვინდა“
სომეხმა ვეტერანი და მილიარდერი ოპოზიციონერი ლიდერის, სამველ კარაპეტიანის საარჩევნო კამპანიის საკვანძო ფიგურა, 55 წლის არტურ ავანესიანი, საინფორმაციო სააგენტო „ფრანს პრესს“ გენოციდის მემორიალური კომპლექსიდან ესაუბრა, რომელიც ციცერნაკაბერდის სახელითაა ცნობილი. „დღეს სომხეთში სამი მილიონი სომეხი ცხოვრობს, კიდევ 10 მილიონი კი საზღვარგარეთ, სხვადასხვა ქვეყნებში. მათ ერთი ტკივილი აერთიანებთ: მწუხარება გენოციდის გამო“, – განაცხადა მან. „ეს მუდამ გვახსოვდა და არასოდეს დაგვავიწყდება. დღეს ჩვენ გვსურს მშვიდობა, მაგრამ მხოლოდ სტაბილური, სამართლიანი და მყარი მშვიდობა“, – დასძინა მან. ის ასევე გამოვიდა აზერბაიჯანში პატიმრობაში მყოფი სომეხი სეპარატისტების გათავისუფლების მოწოდებით.
„ამ პატრიოტი ხალხის გათავისუფლების გარეშე შეუძლებელია სამართლიანი მშვიდობის დამყარება“, – აღნიშნა მან. ავანესიანის სიტყვით გამოსვლის შემდეგ, ათობით მოსწავლემ ყვავილებით შეამკო ძეგლი, რომელიც დედაქალაქის თავზე აღმართულ ბორცვზეა აშენებული. სომხეთი დიდი ხანია ითხოვს იმის საერთაშორისო აღიარებას, რომ 1915 წლიდან 1917 წლამდე პერიოდში, ოსმალეთის იმპერიაში მომხდარი მასობრივი მკვლელობები გენოციდს წარმოადგენდა, რომელსაც 1.5 მილიონი სომეხი ემსხვერპლა. გენოციდის ბრალდებას თურქეთი კატეგორიულად უარყოფს და ამტკიცებს, რომ როგორც სომხები, ისე თურქები პირველი მსოფლიო ომის პირობებში დაიღუპნენ. გარდა ამისა, ანკარა დაღუპულთა რაოდენობას გაზვიადებულად მიიჩნევს და რეალურ რიცხვად რამდენიმე ასეულ ათასს ასახელებს.
40 წლის სტომატოლოგმა, არაქსია ზაქარიანმა, რომელიც ერევანში ორ ქალიშვილთან ერთად სეირნობდა, ხაზგასმით თქვა, რომ „ტკივილი დღემდე რჩება“: „ეს ტრაგედია ჩვენ, რა თქმა უნდა, დღემდე გვახსოვს და მომავალშიც გვემახსოვრება. იმედი მაქვს, რომ ერთ დღეს ეს საკითხიც მოგვარდება და ადამიანები თავიანთ ან მათი წინაპრების ქმედებებს მოინანიებენ“.
https://www.afp.com/en/agency/our-commitments/afp-charters