გაერო-ს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) ყოველწლიური ანგარიშის თანახმად, 2025 წლის ბოლოსთვის მსოფლიოში იძულებით გადაადგილებულ ადამიანთა რაოდენობა 117.8 მილიონს შეადგენდა, რაც 5.4 მილიონით ნაკლებია 2024 წლის ბოლოს არსებულ მაჩვენებელთან შედარებით. მათი 58% შიდა გადაადგილებული პირი (დევნილი) იყო, ანუ ის ადამიანები იყვნენ, ვინც საკუთარი სახლები ქვეყნის საზღვრების გადაკვეთის გარეშე დატოვეს.
ათწლიანი უწყვეტი ზრდის შემდეგ, პირველად მოხდა, რომ ომის, დევნისა და ძალადობის გამო საკუთარი სახლებიდან გაქცეულ ადამიანთა რაოდენობა შემცირდა.
ამ კლებას UNHCR-ი, ძირითადად, ფართომასშტაბიანი ჰუმანიტარული კრიზისების ეპიცენტრში მყოფ ქვეყნებში (ავღანეთი, სირია, სუდანი და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) ლტოლვილთა და დევნილთა დაბრუნების ზრდას უკავშირებს.
თუმცა, ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარი, ბარჰამ სალიჰი აზუსტებს, რომ ასეთი დაბრუნება, ხშირად, იძულებითი ხასიათის იყო და უსაფრთხო და სტაბილური პირობების შექმნით არ ყოფილა განპირობებული.
„ბევრი ადამიანი დაბრუნდა ისეთ რეგიონებში, სადაც ისინი კვლავ დაუცველნი არიან, ინფრასტრუქტურა განადგურებულია, საბაზისო სერვისებსა და ეკონომიკურ შესაძლებლობებზე წვდომა კი – უკიდურესად შეზღუდული“, – აღნიშნა მან.
თავშესაფრის მაძიებელთა რაოდენობა იზრდება
ამავდროულად, იზრდება თავშესაფრის მაძიებელთა იმ კატეგორიის რიცხვი, რომლებიც საერთაშორისო დაცვის სტატუსის შესახებ გადაწყვეტილების მოლოდინში არიან. 2025 წელს ახალი განაცხადების რაოდენობამ გადააჭარბა მიღებული გადაწყვეტილებების რაოდენობას, რის გამოც განსახილველ საქმეებს კიდევ 645 300 ახალი ქეისი დაემატა.
შედეგად, გადაწყვეტილების მოლოდინში მყოფ თავშესაფრის მაძიებელთა საერთო რაოდენობამ მსოფლიოში თითქმის 9 მილიონს მიაღწია.
„კონფლიქტს, დევნასა და ძალადობას გამოქცეულ ადამიანებს სამართლიან და ეფექტურ თავშესაფრის პროცედურებზე უნდა ჰქონდეთ წვდომა“, – მოითხოვს სალიჰი.
სიის სათავეში სუდანი და უკრაინა არიან
ლტოლვილთა ყველაზე დიდი ნაკადები შემდეგი ქვეყნებიდან ფიქსირდება: სუდანი (952 700 ადამიანი), უკრაინა (788 100 ადამიანი), ვენესუელა (455 300 ადამიანი), სამხრეთ სუდანი (232 800), ბურკინა-ფასო (221 300) ავღანეთი (191 400), მალი (177 200) და მიანმარი (165 400).
ამასთან, UNHCR-ის შეფასებით, მოქალაქეობის არმქონე პირთა რაოდენობა 3%-ით გაიზარდა და 2025 წლის ბოლოსთვის 4.5 მილიონს მიაღწია.
სამშობლოში თითქმის 15 მილიონი ადამიანი დაბრუნდა
2025 წელს მშობლიურ ქვეყნებს 14.7 მილიონზე მეტი ადამიანი დაუბრუნდა, რაც რაოდენობის მხრივ მეორე ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია, 1965 წლის შემდეგ.
დაბრუნებულთა 92% ექვს ქვეყანაზე მოდის. ეს ქვეყნებია: კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა – 3.6 მილიონი, სუდანი – 3.6 მილიონი, სირია – 3.3 მილიონი, ავღანეთი – 2 მილიონი, უკრაინა – 718 000 და მიანმარი – 415 200.
2026 წლის ახალი კრიზისები
UNHCR-ი აღნიშნავს, რომ 2026 წლის დასაწყისში შექმნილმა ახალმა კრიზისებმა გავლენა მოახდინა მიგრაციასა და ლტოლვილთა ნაკადებზე. მათ შორის აღსანიშნავია ლიბანის სიტუაცია, სადაც დაახლოებით 1 მილიონი დევნილი დაფიქსირდა, და ირანი, სადაც განვითარებულმა მიმდინარე მოვლენებმა დაახლოებით 3.2 მილიონ ადამიანზე იქონია გავლენა.
თუმცა, ამ ახალმა კრიზისებმა, თავის მხრივ, ხელი შეუწყო საკუთარ ქვეყნებში ლტოლვილების დაბრუნების ტენდენციას. მაისის შუა რიცხვებისთვის, სამშობლოში დაახლოებით 549 800 სირიელი და 678 500 ავღანელი დაბრუნდა, რაც ძირითადად განპირობებული იყო უსაფრთხოების პირობების გაუარესებით იმ ქვეყნებში, სადაც მათ თავშესაფარი ჰქონდათ მიღებული (მაგალითად, ლიბანსა და ირანში).
2025 წელს დაფიქსირებული კლების მიუხედავად, გაერო-ს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი აღნიშნავს, რომ იძულებით გადაადგილებულ პირთა საერთო რაოდენობა 2026 წლის პირველ თვეებში არსებითად სტაბილური დარჩა და, მსოფლიო მასშტაბით, 117-დან 118 მილიონამდე მერყეობდა.
უმაღლესმა კომისარმა ბარჰამ სალიჰმა განაცხადა, რომ მისი უწყების სტრატეგიული მიზანია, მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში ლტოლვილთა რაოდენობის 50 პროცენტზე უფრო მეტით შემცირება. ამისთვის დაგეგმილია ნებაყოფლობითი რეპატრიაციის, განსახლებისა და ინტეგრაციის პროგრამების გაძლიერება, რათა იძულებით გადაადგილებულმა პირებმა ეკონომიკურ თვითკმარობას მიაღწიონ.
ΟΗΕ: Στα 117,8 εκατ. οι βίαια εκτοπισμένοι παγκοσμίως το 2025 – Πρώτη μείωση έπειτα από μία δεκαετία