ბრიტანეთის ურთიერთობა შეერთებულ შტატებთან განსაკუთრებულია. ჩვენი კავშირები უფრო ღრმაა, ვიდრე მთავრობები, უფრო ძლიერია, ვიდრე პიროვნებები და მდგრადია იდეოლოგიური მოდის მიმართ. თუმცა, კირ სტარმერის ხელმძღვანელობით, ეს ოდესღაც ურყევი ორმხრივი პარტნიორობა სერიოზული ზიანის საფრთხის წინაშე დგას, – ამის შესახებ ვრცელ სტატიას ბრიტანული გამოცემა The Spectator აქვეყნებს.
სტატიის ავტორი, ლი კოენი წერს, რომ კირ სტარმერი, ბრიტანეთს, სახელმწიფოს ინტერესების საწინააღმდეგოდ მართავს. ამ ფონზე კი ამერიკაში, საგანგაშო გაცნობიერება იკვეთება: სტარმერი პირველი პრემიერ-მინისტრია ისტორიაში, რომელიც ატლანტიკურ ალიანსს დისკრეციულად და არა სტრუქტურულად მიიჩნევს.
როდესაც დონალდ ტრამპმა ირანის მზარდი ბირთვული შესაძლებლობების წინააღმდეგ სანდო შეკავების აღსადგენად იმოქმედა, მან ეს ღიად და გააზრებულად გააკეთა. გზავნილი ერთმნიშვნელოვანი იყო: შეერთებული შტატები მზადაა იმოქმედოს, თუ დიპლომატია ჩავარდება და ბირთვული გარღვევის საფრთხე გარდაუვალი გახდება. სტატიის თანახმად, ამ კრიტიკულ მომენტში, სტარმერმა არჩევანი გააკეთა: ბრიტანეთის მთავრობამ უარი თქვა აშშ-სთვის დიდი ბრიტანეთის სამხედრო ბაზების გამოყენების ნებართვის მიცემაზე ირანზე პოტენციური დარტყმების მხარდასაჭერად. დიდი ხნის ერთობლივ ობიექტზე წვდომა, ავტომატურად მინიჭებულ უფლებად კი არა, არამედ პირობით დაშვებად იქნა მიჩნეული. სამართლებრივი განხილვა ოპერატიულ მზადყოფნაზე წინ დადგა. თავშეკავებამ შეკავება გადაფარა. ვაშინგტონმა ეს შენიშნა.
“წინა ბრიტანული მთავრობები – იქნებოდა ეს ლეიბორისტული თუ კონსერვატიული – აცნობიერებდნენ, რომ მათი ღირებულება კრიტიკულ ვითარებაში პროგნოზირებადობაში მდგომარეობდა. თუმცა, კირ სტარმერმა იქ შემოიტანა ყოყმანი, სადაც ოდესღაც ინსტინქტი ჭარბობდა.” – წერს The Spectator-ი.
სტატიის ავტორის თქმით, იმ დროს, როდესაც ჩინეთის საზღვაო ექსპანსია ინტენსიური ხდება, ლონდონმა აირჩია გაურკვევლობა შეეტანა ერთობლივ მთავარ აქტივში. რატომ?
“ამ არჩევანის ერთობლიობა წარმოადგენს გადახვევას იმ პრაქტიკიდან, რომელიც ხელისუფლებათა ცვლილების მიუხედავად, ათწლეულების განმავლობაში ნარჩუნდებოდა. ჰაროლდ უილსონი ვაშინგტონს ვიეტნამის საკითხზე არ ეთანხმებოდა, თუმცა, ატლანტიკურ ჩარჩოს ინარჩუნებდა. მარგარეტ ტეტჩერი ამერიკულ სიმტკიცეს ეთანხმებოდა და ამავე დროს, ბრიტანეთის სუვერენიტეტს ამტკიცებდა. ტონი ბლერი შეერთებულ შტატებს ერაყში (და ავღანეთშიც) პარტნიორობდა, მიუხედავად მძიმე შიდა პოლიტიკურად ფასისა.
თუნდაც ის ლიდერები, რომლებიც კონკრეტულ ამერიკულ ოპერაციებს სკეპტიკურად უყურებდნენ, ინარჩუნებდნენ ფუნდამენტურ დაშვებას, რომ ბრიტანეთი სტრუქტურულად ატლანტიკური ძალა იყო. ისინი ალიანსის შიგნით კამათობდნენ და მისგან გამიჯვნას არ ცდილობდნენ. სტარმერმა ეს ზღვარი გადაკვეთა,” – აღნიშნულია სტატიაში.
ლი კოენი ასევე აღნიშნავს, რომ 2024 წელს ლეიბორისტული პარტიის აქტივისტები ამერიკის ე.წ. მერყევ შტატებში გაემგზავრნენ დონალდ ტრამპის საწინააღმდეგო კამპანიისთვის. მართალია, სტარმერი ამტკიცებდა, რომ მოხალისეები „ამას თავისუფალ დროს აკეთებდნენ“ და რომ ლეიბორისტებმა არც მოგზაურობა დააფინანსეს და არც ორგანიზება გაუწიეს ტრამპის საწინააღმდეგო კამპანიაში ჩართვას, თუმცა, ზიანი უკვე მიყენებული იყო – უცხოური პოლიტიკური ჩარევის შესახებ ოფიციალური საჩივრები შეიტანეს, ტრამპი კი არ არის ადამიანი, რომელიც ასეთ რაღაცეებს ივიწყებს.
“ეჭვგარეშეა, ტრამპი შენიშნავდა იმასაც, რომ მისი ოფიციალური ვიზიტი გასულ წელს საპარლამენტო არდადეგების პერიოდში დაიგეგმა, რაც თემთა პალატაში სიტყვით გამოსვლის შესაძლებლობას გამორიცხავდა. ეს ტრიბუნა გაცილებით ნაკლები სტრატეგიული წონის მქონე ლიდერებისთვისაც ყოფილა ხელმისაწვდომი. რასაც არ უნდა ფიქრობდნენ კრიტიკოსები პირადად ტრამპზე, ის არის აშშ-ის არჩეული პრეზიდენტი და, შესაბამისად, საზღვაო წესრიგის მთავარი გარანტორი, რომელზეც ბრიტანეთის ვაჭრობა და უსაფრთხოებაა დამოკიდებული. ამ ფორუმის უარყოფა პარტნიორობის ცერემონიალური ენის შენარჩუნებით არ არის ნეიტრალური პროტოკოლი, ეს მიზანმიმართული სიგნალია.” – ვკითხულობთ სტატიაში.
ავტორი აღნიშნავს ეპშტეინის სკანდალის ერთ-ერთი ფიგურანტის, პიტერ მანდელსონის ფაქტორსაც. როგორც ლი კოენი წერს, პიტერ მანდელსონის ვაშინგტონში ელჩად დანიშვნა კიდევ ერთი კატასტროფული ნაბიჯი იყო, რომელმაც ორი ქვეყნის განსაკუთრებული ურთიერთობა დააზიანა. “შესაძლოა, ეს უფრო მეტად განსჯას ეხება, ვიდრე განზრახვას, მაგრამ ამ თანამდებობას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ტრანსატლანტიკურ ურთიერთობებში. შესაძლოა, სტარმერს ეგონა, რომ ჭკვიანურად მოიქცა, როდესაც ტრამპის დასამარცხებლად სიბნელის პრინცი გაგზავნა, მაგრამ რისკები აშკარად თვალსაჩინო იყო და შედეგი სრულიად თავიდან აცილებადი,” – წერს კოენი.
სტატიის თანახმად, კონსერვატორების დროს მიღებული ონლაინ უსაფრთხოების აქტი დამატებით ფილოსოფიურ გარდატეხას ასახავს. სტარმერის ადმინისტრაციამ ციფრულ სივრცეში საუბრის რეგულირების მიმართ თავისი ფართო მანდატი მიიღო. ამ მარეგულირებელი მოდელის გამოყენება ფუნდამენტურად ეწინააღმდეგება არა მხოლოდ ამერიკის პირველი შესწორების ტრადიციას, არამედ, ადრე ნაგულისხმევ ბრიტანულ თავისუფლებებს. ეს არ არის აბსტრაქტული განსხვავება; ის გავლენას ახდენს ამერიკულ ტექნოლოგიურ კომპანიებზე; ის მეტყველების ზედამხედველობის კონტინენტური მოდელის მიმართ კომფორტს მიანიშნებს და არა ძლიერი გამოხატვის ანგლო-ამერიკულ პრეზუმფციას.
“ამ კლიმატის ჩამოყალიბებაში წვლილი ბრიტანეთის საჯარო ინსტიტუტების ტონმაც კი შეიტანა. როდესაც BBC რედაქტირებს ან აყალიბებს საპრეზიდენტო განცხადებებს ისე, რომ აშშ-ში ფართოდ აღიქმება, როგორც ტრამპის მიმართ შერჩევითი მტრული დამოკიდებულება, ეს ადასტურებს იმ შთაბეჭდილებას, რომ ინსტიტუციური ნეიტრალიტეტი შეირყა (და არა მხოლოდ ამერიკის პრეზიდენტის მიმართ). ჯამურად, ასეთი სიგნალები აღქმას აყალიბებს.” – წერს გამოცემა.
თუმცა, სტატიის ავტორი აღნიშნავს იმასაც, რომ რაც სტარმერის პერიოდში ურთიერთობების გაუარესებას წინა დაძაბულობებისგან განასხვავებს, არის ქმედითი არჩევანი.
“ბრიტანეთის მხოლოდ ინსტიტუციური რყევის პასიური პროდუქტი არ არის. პრემიერ-მინისტრი თავად არის გადაკალიბრების აქტიური განმახორციელებელი. მან არჩია საერთაშორისო სამართლებრივი ჩარჩოს პრიორიტეტის მინიჭება მოკავშირეთა სტრატეგიულ რეფლექსზე. მან არჩია ინდო-წყნარი ოკეანის რეგიონში სიცხადის განზავება. მან არჩია სიმბოლიზმი, რომელიც ატლანტიკურ ნდობას აციებს და არა ამყარებს. მან არჩია მარეგულირებელი პოზიცია, რომელიც ფილოსოფიურად აშორებს ბრიტანეთს ამერიკული სიტყვის თავისუფლების ტრადიციებს. ეს არის სტარმერის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები და ბრიტანეთმა შედეგები უნდა მიიღოს.
დონალდ ტრამპს ნამდვილად უყვარს ბრიტანეთი, მხარს უჭერს მის ბრექსიტის სულისკვეთებას და პატივს სცემს მონარქიას. თუმცა ამერიკული სტრატეგია ნოსტალგიაზე არ აშენდება. თუ სტარმერი ასე განაგრძობს ბრიტანეთის პოზიციის განსაზღვრას, ალიანსის შესუსტება მოწინააღმდეგეების მიერ არ მოხდება – ეს მისი სრული, გააზრებული არჩევანი იქნება.” – ვკითხულობთ The Spectator-ის სტატიაში, რომლის მიხედვითაც, ორი სახელმწიფოს „განსაკუთრებულმა ურთიერთობამ“ გადალახა ომები, რეცესიები და ხელისუფლებათა ცვლილებები ატლანტიკის ორივე მხარეს. წარმოუდგენელია, რომ დღეს იგი არჩევანის გამო საფრთხის წინაშე აღმოჩნდეს.