პოლონეთის პრეზიდენტი, კაროლ ნავროცკი ევროკავშირის თავდაცვის სასესხო პროგრამაში (SAFE) ქვეყნის ჩართვის საკითხზე „მშვიდი და გულწრფელი დებატების გამართვის“ მოწოდებით გამოდის. SAFE (Security Action for Europe – „მოქმედება ევროპის უსაფრთხოებისთვის“) არის მასშტაბური, 150 მილიარდი ევროს მოცულობის მექანიზმი, რომელიც ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს, თავდაცვის სფეროში ინვესტიციებისთვის, გრძელვადიან და დაბალპროცენტიან სესხებს სთავაზობს.
სეიმში გასამართი კენჭისყრის წინ, ნავროცკიმ გამოთქვა ეჭვი ამ პროგრამის გამჭვირვალობასა და პოლონეთის სუვერენიტეტთან მის შესაბამისობასთან დაკავშირებით.
ოთხშაბათს ვარშავაში გამართულ სამხედრო მეთაურთა ყოველწლიურ შეკრებაზე, რომელსაც პოლონეთის თავდაცვის სამინისტროს მაღალჩინოსნები და არმიის ოფიცრები ესწრებოდნენ, ნავროცკიმ განაცხადა, რომ ქვეყანას უნდა ჰქონდეს იმის გარანტიები, რომ SAFE-ს სახსრები „გაყინული ან შეჩერებული“ არ იქნება.
მან სესხის განკარგვის წესზე, როგორც პოლონეთის თავისუფლების პოტენციურ საფრთხეზე გაამახვილა ყურადღება და მოითხოვა გარანტია, რომ ამ ფულს ვარშავა საკუთარი შეხედულებისამებრ დახარჯავს. ნავროცკიმ საზოგადოება გააფრთხილა, რომ „პარლამენტის ვერანაირი პრეამბულა ან კოლექტიური დეკლარაცია“ ამ რისკს ვერ მოხსნის.
ის სესხს დაქვემდებარებული 139-ვე პროექტის სრულად გასაჯაროებას უჭერს მხარს და ამბობს, რომ პოლონელებს აქვთ უფლება, საკრედიტო ვალდებულების რეალური ფასი და პირობები იცოდნენ.
ნავროცკი ასევე ითხოვს განმარტებას იმის შესახებ, შეძლებენ თუ არა თავდაცვის სექტორში მომუშავე პოლონური კომპანიები საწარმოო ხაზების საკმარისად სწრაფად გაფართოებას, რათა სესხები მათი ხარჯვის ბოლო ვადამდე აითვისონ. მან გამოთქვა ეჭვი, რომ ადგილობრივი ფირმები შეიძლება იქცნენ შუამავლებად, რომლებიც იარაღს ევროკავშირის სხვა პარტნიორებისგან შეისყიდიან.
თავდაცვის მინისტრი პრეზიდენტს წინააღმდეგობას უწევს
პოლონეთის თავდაცვის მინისტრმა, ვლადისლავ კოსინიაკ-კამიშმა, რომელიც ამ ღონისძიებას ესწრებოდა, პრეზიდენტს მტკიცე წინააღმდეგობა გაუწია.
მისი განმარტებით, ევროკომისია, SAFE-ს ფარგლებში, „არცერთ წევრ სახელმწიფოს არ ეუბნება, რა უნდა იყიდოს“, რაც იმითაც დასტურდება, რომ პოლონეთის მიერ შემუშავებული არცერთი პროექტის რეალიზებაზე არ უთქვამს უარი.
კოსინიაკ-კამიშმა პროგრამის შესახებ გავრცელებულ ხმებს „აშკარა სიცრუე“ უწოდა და პოლონეთი „ცალსახა გამარჯვებულად“ გამოაცხადა იმის გათვალისწინებით, რომ პროგრამა ევროკავშირის საბჭოში პოლონეთის თავმჯდომარეობის დროს შემუშავდა და ვარშავა მისი ყველაზე დიდი ბენეფიციარი იქნება.
მინისტრის მტკიცებით, პოლონეთის სუვერენიტეტის და დამოუკიდებლობის გარანტია მხოლოდ უსაფრთხოების სამი საყრდენის არსებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი. ეს არის: „ძლიერი არმია, ძლიერი კავშირები და ეროვნული ერთიანობა“.
კოსინიაკ-კამიშის განცხადებით, ის აპირებს, SAFE-ის საკითხი უშუალოდ პრეზიდენტთან განიხილოს და მზად არის გააქარწყლოს ოპოზიციის მტკიცებები, თითქოს ეს პოლონეთისთვის ცუდი გარიგებაა.
მან „თვალთმაქცური“ უწოდა მოსაზრებას, რომ მოხდება პოლონეთისთვის გამოყოფილი ფულის გერმანიაში გადინება.
პრეზიდენტისა და თავდაცვის მინისტრის ეს დისკუსია SAFE-ს პროგრამის ირგვლივ მიმდინარე უფრო ფართო პოლიტიკური დავის ფონზე მიმდინარეობს.
გასულ კვირას, პრემიერ-მინისტრმა, დონალდ ტუსკმა აღნიშნა, რომ SAFE-ს დაბლოკვა ეროვნული უსაფრთხოებისთვის „გულში დანის დარტყმის“ ტოლფასი იქნებოდა. დღეს არსებული გეოპოლიტიკური კლიმატის გათვალისწინებით, ყველა გადაწყვეტილების მიმღებ პირს ტუსკმა მოუწოდა, „დრო ფუჭად არ დაეკარგათ“.
ოპოზიციური პარტია „კანონი და სამართლიანობის“ (PiS) ლიდერმა, იაროსლავ კაჩინსკიმ კი ნავროცკის კანონპროექტისთვის ვეტოს დადებისკენ მოუწოდა.
რა არის SAFE-ი?
ევროკავშირი, SAFE–ის მეშვეობით, სამხედრო შესყიდვებისთვის, 150 მილიარდ ევრომდე ოდენობის დაბალპროცენტიანი სესხების გაცემას უზრუნველყოფს.
დაახლოებით 44 მილიარდ ევროს, ამ თანხიდან, პოლონეთი მიიღებს, რომლის 80 პროცენტზე მეტი, მთავრობის განცხადებით, პოლონეთის თავდაცვის ინდუსტრიაში დაიხარჯება და მისი მეშვეობით ისეთი პროექტები დაფინანსდება, როგორიცაა სასაზღვრო სისტემა „აღმოსავლეთის ფარი“, უპილოტო საფრენი აპარატები, დრონებისგან თავდაცვის სისტემები და საჰაერო თავდაცვის ბატარეები.
სესხის დაფარვა ათ წელიწადში დაიწყება და 2070 წლამდე გაგრძელდება.
მას შემდეგ, რაც პოლონეთის სენატმა კანონპროექტში თავისი შესწორებები შეიტანა, პარლამენტის ქვედა პალატა – სეიმი – დოკუმენტს პარასკევს უყრის კენჭს.
როგორც გაზეთ „რეჩ პოსპოლიტას“ მიერ გამოქვეყნებულმა ბოლო გამოკითხვამ აჩვენა, პოლონელების 58 პროცენტი მომხრეა, რომ პრეზიდენტმა ვეტოზე უარი თქვას და კანონპროექტს ხელი მოაწეროს.